گروه مباني اجتهاد
از قديم الايام رسم بر اين بوده که در اوائل کتب، مباحث را جهت آشنائي کلي با آن علم به مقدمه ذکر ميکردهاند که اصطلاحاً رئوس ثمانيه گفته مي شود. امروزه با گسترش علوم اين مسائل در قالب دانش ديگري تحت عنوان فلسفه علم يا فلسفه مضاف مطرح مي شود.
آنچه در اين بين مهم است اين است که فقه براي اينکه:
1- برپايه هاي قوي استوار بوده و پاسخگوي سوالات و شبهات باشد.
2- روشمند بوده و براساس روشهاي صحيح استنباط، کشف اسناد و فهم نصوص باشد.
3- روزآمد بوده و در جهت رفع نيازهاي جامعه باشد و بطور کلي در جهت رفع نقائص و تقويت و تکامل فقه باشد نيازمند دانشي است که فراروي فقه بوده و به شناساني و براي و تحليل آن بپردازد که اصطلاحاً فلسفه فقه گفته مي شود.
فلسفه فقه داراي مسائل مختلفي نظير تعريف فقه، موضوع فقه، اهداف فقه، پيشينة تاريخي فقه، اهداف و قلمرو فقه، اصول و روش تفقه مي باشد که از جمله آنها مباني نظري (کلامي، فلسفي) فقه بوده که ذيلاً به معرفي اجمالي آن پرداخته مي شود.
لازم به ذکر است در اين زمينه کارهائي شده است و کتابهائي نوشته شده است لکن جهت توسعه و تقويت اين بخش، حجة الاسلام و المسلمين اعرافي در سال 1385 اقدام به تدريس اين مباحث نموده و گروه فلسفه فقه مؤسسه اشراق و عرفان عهدهدار تدوين و تکميل اين مباحث گرديد.
گفتني است فقه با قبول پيش فرضهائي حرکت مي کند و به استنباط احکام مي پردازد در حاليکه در آن پيش فرضها جاي سخن هست و اختلاف انظار در آن در قبول فقه و چگونگي استنباط تأثير فراواني دارد.
توضيح اينکه؛ امروزه سئوالات مختلفي درباره فقه وجود دارد که به ذهن هر ممکني ممکن است برسد يا از سوي دشمنان جهت تضعيف دين طراحي شود که جزء مباني آن به حساب مي آيند، اين سئوالات نه از مسائل فقهي هستند که در فقه بررسي شود و نه جزء مسائلي هستند که در کلام بحث شود.
وجود چنين مسائلي مي تواند گاه اصل فقه را زير سئوال ببرد و از حجيت ساقط کند و گاه موجب اقلي نشدن دين و ناکارآمدي آن گردد.
به عنوان نمونه يکي از مسائلي که امروزه مطرح است بحث جامعيت دين و شمول احکام است، از طرفي همانگونه که در برخي نصوص آمده است اسلام دين جامعي است که همه چيز در آن بوده و چيزي فروگذار نشده است در حاليکه بالبداهه بسياري از مسائل وجود دارد که اساساً مستحدث بوده و در دين سخني از آن به ميان نيامده، اگر ادعاي جامعيت را بپذيريم اين گونه سئوالات را چگونه پاسخ دهيم و اگر آن را به نوعي توجيه کنيم مسأله اقلي بودن دين، نظريه سکولار و پاسخگوي نيازها نبودن دين را چه کنيم؟
اين مسأله و دهها مسأله ديگر که هر يک به تنهائي کافي است که اصل فقه يا کامل بودن آن را مخدوش سازد.
پروژه های فعال و اتمام یافته این گروه به شرح ذیل میباشد:
اتمام یافته | جامعيت دين | 1 |
ارزیابی | مراتب دين | 2 |
ارزیابی | شمول احکام | 3 |
ارزیابی | هرمنوتيک | 4 |
تحقیق | زبان دین | 5 |
تحقیق | انتظار بشر از دین | 6 |
تهیه طرح | مراحل اجتهاد و نظام سازی | 7 |
