خطبه اول

کم‌توقعی؛ کلید خوشبختی زندگی خانوادگی

 

 

السلام علیکم و رحمه‌الله و برکاته

بسم الله الرحمن الرحیم

نحمده علی نعمائک و نشکره علی آلائه و نؤمن به و نتوکل علیه و نستغفره و نستهدیه و نعوذ به من شرور انفسنا و سیئات اعمالنا و نصلی و نسلم علی سیدنا و نبینا البشیر النذیر و سراج المنیر العبد المعید و الرسول المسدد المصطفی الامجد ابی القاسم محمد (ص) و علی آله الاطیبین الاطهرین و لا سیما بقیة الله فی الارضین

 اعوذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ وَ لا تَمُوتُنَّ إِلاَّ وَ أَنْتُمْ مُسْلِمُون»[1]

 عبادی الله اوصیکم و نفسی بالتقوی الله و ملازمة امره و مجانبة نهی و تجهزوا عباد الله و قد نودی فیکم بالرحیل و تزودوا و انّ خیر زاد التقوی

همه شما نمازگزاران گرامی و خودم را به پارسایی و پرهیزگاری، به یاد مرگ و عوالم پس از مرگ و فرمانبری خداوند و دوری از آلودگی‌های روحی و نفسانی سفارش و دعوت می کنم.

خانواده؛ چالش‌ها و تهدیدها

سخن ما در خطبه‌های گذشته در حوزه اخلاق و حقوق خانوادگی بود، یادآوری می‌کنم آنچه در خطبه‌های قبل تقدیم محضر شریف شده بود، عرض کردیم خانوده هسته بنیادین جامعه است و خانواده پایه سعادت و پیشرف و احیاناً عقب‌گرد جامعه است. عرض کردیم خانواده در دوره جدید و در جامعه ما در معرض انواع چالش‌ها و تهدیدها قرار دارد. رواج سبک‌های غیر‌اسلامی و غربی در خانواده، منشأ پیدایش آسیب‌ها و تزلزل ارکان خانواده شده است. بحران‌های گوناگون خانواده را تهدید می‌کند نسل امروز و خانواده‌ها باید به سبک اسلامی و ارزش‌های بنیادی در سامان دادن به خانواده باز گردند. خانواده، هم تأمین کننده بخش مهمی از نیاز‌های طبیعی و غریزی انسان‌ها و هم، تأمین کننده نیازهای احساسی و عاطفی انسان‌هاست و در کنار اینها خانواده باید جایگاهی برای رشد و تعالی معنوی و ارزش‌های متعالی باشد و گفته شد که همه باید تلاش کنند که خانواده به سمت آرمان‌ها و اهداف بلند حرکت کند و هر خانه‌ای نماد و مصداقی از آن «في‏ بُيُوتٍ أَذِنَ اللَّهُ أَنْ تُرْفَع‏»[2]بشود، این مسیری است که ما باید طی کنیم.

یک سلسله ضوابط و قواعد و اصولی است که به عنوان مقدمه واجب به عنوان پایه برای رعایت حقوق و وظایف خانوادگی از اهمیت مضاعف برخوردار است. سه نکته را در خطبه‌های قبل عرض کردیم.

نگاه خانواده؛ نگاهی جامع و فراگیر

نکته اول ضرورت اینکه نسل جوان ما و اعضای خانواده نگاهشان به خانواده یک نگاه جامع و فراگیر باشد. خانه را فقط برای نیازهای طبیعی نخواهند، خانه باید جایگاهی باشد که انسان‌ها را به اوج اخلاق و معنویت نائل کند. بستری برای تربیت انسان‌های بزرگ و نسل آینده مؤمن برای جامعه باشد. از ابتدا رویکرد خانواده‌ها باید رویکرد جامع و متوازن و فراگیر و ناظر به همه نیازهای فردی و اجتماعی باشد.

شناخت و درک متقابل در خانواده

نکته دوم درک متقابل و شناخت یکدیگر در فضای خانه یک ضرورت است. همسران در قبال هم به وظایفشان عمل نمی‌کنند، مگر اینکه یکدیگر را بشناسند و عواطف و احساسات هم را درک کنند و بر اساس آن می‌توانند حقوق یکدیگر را رعایت کنند.

صلاح دیگران مساوی با صلاح خود

نکته سوم که در همه روابط اجتماعی و به طور خاص در خانه باید توجه شود و آن اینکه هرکسی خود را به جای دیگری قرار بدهد «فجعل نفسک میزان بینک و بین غیرک» اگر خود را به جای دیگری قرار دادیم بهتر می‌توانیم دنیای آن شخص مقابل را درک کنیم و به وظایفمان عمل کنیم این سه نکته کلیدی بود که در خطبه‌های قبل اشراره شده بود.

تنظیم توقعات و انتظارات در خانواده

چهارمین اصلی که بسیار مهم است ضرورت تنظیم توقعات و انتظارات از یکدیگر است، این اصل فراتر از خانواده است و یک اصل اجتماعی است اما در خانواده بسیار مهم است. بسیاری از مشکلات و آسیب‌های خانوادگی و اجتماعی به توقعات زیادی، افزون خواهی و انتظارات بی‌جا بر می‌گردد. در بررسی پرونده‌های طلاق و اختلافات خانوادگی به این مسئله پی می‌بریم بخشی از مشکلاتی که به طلاق و اختلافات و نابسامانی‌های مختلف خانوادگی منجر می‌شود به توقعات بی‌جا، انتظارات ناروا بر‌می‌گردد. این انتظارات و توقعات بی‌جا منشأ اختلافات و نابسامانی‌های فراوان در روابط خانوادگی می‌شود. انتظاری که نسبت به مهریه و صداق دارد، انتظاری که نسبت به جهیزیه دارد، انتظاری که در رعایت حقوق بیش از حد دارد این توقعات و انتظارات بی‌جا منشأ نابسامانی‌های زیادی می‌شود. از مسائل مهم در خودسازی این است که انسان بتواند انتظارات و توقعات خود را در قبال دیگران کنترل و مهار کند. اگر انتظاراتمان را کنترل نکنیم این انتظارات به صورت سرکش، همیشه منافع خود را تعقیب می‌کند. طبیعت خودخواهی و افزون‌خواهی بشر، ما را به سمت انتظارات بی‌جا از دیگران سوق می‌دهد. باید هوشیار بود تا انتظاراتمان را تنظیم و بر اساس قواعد عقلی و شرعی و بر اساس توان طرف مقابل. وقتی همسر توان طرف مقابل را نمی‌بیند، انواع انتظارات را از او دارد. اینها موجب می‌شود که روابط تیره شود.

انتظارات بی‌جا، دلیل انواع اختلافات

چرا انسان توقع بیش از حد از دیگران می‌برد، چطور می‌شود که از همسر و فرزندمان، از پدر و مادرمان، از دوستانمان بیش از حد انتظار داریم. این منشأ انواع اختلافات می شود، چرا؟ دلیل آن، نکات مهمی است که به بیان چند مورد از آن در محضر شریف شما می‌پردازیم.

1- کبر و غرور

روحیه‌ی کبر و عُجب و خود برتربینی، سبب می‌شود که انسان خود را در جایگاه برتری نسبت به دیگران ببیند و بیش از حد انتظار ببرد. در مقابل این روحیه، بسیاری از آیات و روایات ما را به شناخت درست خود و تواضع در روابط اجتماعی و خانوادگی دعوت می‌کند. تواضع کلید حل بسیاری از اختلافات و مشکلات است یک قدم متواضعانه باعث از میان برداشتن نزاع می‌شود.

2- کوچک شمردن دیگران

ناچیز شمردن دیگران که روی دیگر سکه کبر، عُجب و خودپسندی است؛ وقتی که ادم دیگران را در جایگاه خودشان ارزشیابی نمی‌کند باعث توقع می‌شود و می‌خواهد به او احترام زیادی بگذارد. ایات و روایات بسیاری وارد شده که می‌گوید دیگران را خوار نشمارید و ارزش و کرامت افراد، مخصوصاً اعضای خانواده را حفظ کنید.

3- عدم تلاش و تنبلی

مرد یا زن و اعضای خانواده باید مسئولیتی در خانه بپذیرند و بر حسب نیاز در خانه همکاری و تعاون کنند. رفاه طلبی و آسایش خواهی و تنبلی در انجام وظایف سرآغاز توقعات زیاد می‌شود. مثل اینکه خود نمی‌خواهد مسئولیتی را انجام دهد، دائم مسئولیت را بر دوش دیگران می‌اندازد.

4- حرص و طمع

بخشی از توقعاتی که ما از دیگران داریم بر می‌گردد به طمع و آرزو و آمال بی‌جا. این چهار عامل باعث می‌شود که انسان پرتوقع شود.

تواضع، سبب آرامش در خانواده

برادران و خواهران بزرگوار با توقع زیادی و انتظارات بی‌جا و بیش از حد توان همسران خود، خانواده‌ها را متزلزل می‌کنیم؛ چه خوب می‌شود اگر اعضای خانواده به جای توقع زیاد، تعهد زیاد داشته باشند. بسیار در روایات آمده که «الیأس فیما ایدی الناس الزهد الغناعت الکفاف المومن خفیف المعوله» نخ تسبیح عناوین و ارزش‌های اخلاقی این است که مؤمن انتظارات و توقعات خود را کنترل کند. البته جاهایی انتظار و توقع باید داشت اما نباید انتظارات بی‌جا باشد. در مسائل مادی و در کمک گرفتن از دیگران باید انسان مهار کند، آرام قدم بردارد و بی‌جا بار را بر دیگران تحمیل نکند. اگر این اصل در روابط اجتماعی بخصوص در خانه وارد شود تواضع، فروتنی، پرهیز از تحمیل بیش از حد بر همسر و اعضای خانواده، آن‌زمان آرامش به خانواده می‌آید. اگر کسی قدمی برای کم توقعی و مسئولیت پذیری بردارد، آن‌وقت طرف مقابل هم نرم می‌شود. روح و روان آدم‌ها با تواضع و کم‌توقعی نرم و ملایم می‌شود.

کنترل توقعات در حد توان خانواده

ازدواجی که به طلاق انجامیده، خانواده‌ای را متزلزل می‌کند، وقتی دقیق شده و تحلیل می‌کنید می‌بینید که یکی از عوامل مهم آن افزون خواهی مرد یا زن است. در اینجا دو بار جمله‌ی بسیار بلند و نورانی صدیقه طاهره فاطمه زهرا (س) را عرض کردیم که: «انّی لاستحیی من الله عن اکلّفک ما لاتقدر علیه» من از خدا خجالت می‌کشم بیش از اینکه می‌توانی از تو توقع داشته باشم. این را فاطمه (س) به امیرالمؤمنین (ع) می‌فرمایند. کنترل توقعات ما باید به اندازه‌ای باشد که از چهارچوب و موازین اخلاقی وشرعی خارج نشود و همین‌طور توقع و انتظار در خانواده بیش از حد توان طرف مقابل نباشد. این‌که ما در مسائل و نیازهای مادی و طبیعی خود افزون‌طلب نباشیم، راه را به نشاط و سلامت خانواده باز می‌کند. در خطبه‌های بعد خواهیم گفت در جایی که انسان توقع و انتظارات مشروع و درست دارد، در اعلام آن هم باید روش مدارا را دنبال کند. خانه حضرت فاطمه (س) خانه‌ای است که در آن تعهد در حداکثر مسائل خانوادگی و توقع در حداقل حاکم است و این سبب می‌شود که این خانه‌ها، خانه ماندگار و آسمانی و الهی می‌شوند.

السلام علیکِ ایتها الصدیقة الطاهرة یا فاطمة الزهرا در ایام فاطمیه هستیم سلام و درود می‌فرستیم بر آن روح بلند و پاک و آسمانی

بسم الله الرحمن الرحیم

«إِنَّا أَعْطَيْناكَ الْكَوْثَر * فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَر * إِنَّ شانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَر»[3]

 


[1]. آل عمران/ 102.

[2]. نور/ 36.

[3]. کوثر/ 1-3.

خطبه دوم

پیام جشن طبیعت از دیدگاه اسلام

 

 

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله رب العالمین

الحمدلله علی ما هدانا و الصلاة و السلام علی سیدنا و نبینا و حبیب قلوبنا و طبیب نفوسنا و شفیع ذنوبنا ابی القاسم المصطفی محمد (ص) و علی علی امیرالمومنین و علی الصدیقة الطاهره فاطمة الزهرا و علی الحسن و الحسین سیدی الشباب اهل الجنة و علی ائمة المسلمین علی بن حسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و حسن بن علی و الخلف القائم المنتظر خاصة العباد و و ارکان البلاد و ابواب الایمان و امناء الرحمن و ثلالة النبیین و صفة المرسلین و عترة خیرة رب العالمین السلام علیکِ ایتها الصدیقة الطاهرة یا فاطمة الزهرا السلام علیکِ یا بنت موسی بن جعفر و رحمة الله برکاته

اعوذ بالله سمیع العلیم من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ كُونُوا مَعَ الصَّادِقين‏»[1]

«عباد الله اوصیکم و نفسی بتقوی الله و ملازمة امره و مجانبة نهی و تجهزوا عباد الله و قد نودی فیکم بالرحیل و تزودوا فان خیر الزاد التقوی»

پیشوای پارسایان و امیرالمؤمنان در خطبه 196 اینطور ما را موعظه کرده‌اند: تقوای خدا را پیشه کنیم و بعد می‌فرمایند: «عباد الله الان اعملوا» اکنون عمل کنید در حالی که زبان‌های شما آزاد است، بدن های شما سالم است، اعضای شما با طراوت است، در حالی که میدان عمل به روی شما باز است و فرصت‌ها فراهم است؛ قبل از آنکه مرگ شتابان گریبان شما را بگیرد تلاش کنید. امیدواریم خداوند به همه ما توفیق شنیدن این پیام نورانی و عمل به فرمان‌های خداوند در همه زندگی عنایت و کرامت بفرماید.

شهادت صدیقه طاهره فاطمه زهرا را به محضر امام عصر سلام الله علیه و همه شما حضار محترم و نمازگزاران عزیز و محضر حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها تسلیت و تعذیت عرض میکنم. و در اینجا تقدیر و تشکر می‌کنیم از ملت شریفی که به رقم ایام سال تحویل حرمت و کرامت خاندان پیامبر و این بانوی بزرگ را سیانت کرده است و حفظ خواهد کرد چند موضوع را فهرست وار و اشاره وار عرض می کنم

نوروز؛ پیوند جشن طبیعت و جشن آسمانی

بهار طبیعت و سال جدید برای همه ما الهام بخش است. در اسلام دو نوع عید و جشن داریم، عید و جشن طبیعی و مادی و عید و جشن‌های آسمانی و معنوی. اما اسلام عید و جشن طبیعی و تحول عالم و طبیعت را وصل می‌کند به آرمان‌ها و معنویتی که باید در این ایام زنده شود. در بهار طبیعت دو پیام بزرگ معنوی و آسمانی وجود دارد؛ یک پیام معطوف به مبدأ و دیدن دست قدرت خدا در تحول عالم و طبیعت و پیام دیگر ما را توجه می‌دهد به رستاخیر و معاد و قیامت. این‌دو پیام را در همه سال و به‌ویژه در هنگام تحول طبیعت و سال جدید باید متنه نظر قرار بدهیم. در تحویل سال و آغاز سال تبعاً پاکسازی و نظافت، رسیدگی به محرومان و مستمندان، دید و بازدیدها و صله ارحام، رفع کدورت‌ و کینه‌ در خانه‌ها و جامعه، تفرج و زیارت و سیاحت سالم و همین‌طور خودسازی و نوزایی معنوی مورد تأکید و سفارش است.

حوزه علمیه؛ سرمنشأ تحولات تاریخی

آغاز سال در ایران و بخصوص قم یادآور اتفاق بزرگی به نام تأسیس حوزه علمیه قم است. مرحوم آیت‌الله حائری در فروردین 1300 هجری شمسی از اراک به قم مهاجرت کرده‌اند و امروز 93 سال از حوزه متکامل و پویا و بزرگ قم می‌گذرد. همان‌طور که در روز دوم فروردین یادآوری حمله دژخیمان رژیم شاهنشاهی به فیضیه و مردم و حوزه قم می‌باشد. این افتخار مردم قم و ملت ایران است که از تأسیس حوزه استقبال کرده‌اند. حوزه راه درازی را طی کرده و مراحل سختی را پشت سر گذاشته است و به فضل الهی و به برکت فاطمه معصومه (س) و امامزادگان بزرگوار و به برکت تلاش و پشتیبانی شما حوزه‌ای با این عظمت شکل گرفت. حوزه منشأ انقلاب و تحولات بزرگ در ایران و جهان شد. پیام قم به همه عالم بر اساس منطق انقلاب اسلامی پیام دوستی و مهربانی، پیام همراهی و همگامی با سایر مراکز علمی است. حوزه قم همیشه خود را در کنار حوزه‌ها و دانشگاه‌ها و مراکز علمی احساس کرده و امام بر این مطلب تأکید داشتند. در این‌جا به دوستانمان در الازهر اعلام می‌کنیم، قم آمادگی گفتگو و تعامل با شما و همه علمای اهل سنت را دارد. گلایه‌ای دوستانه خدمت دوستان الازهر و آن اینکه در کنار گفتمان انقلاب اسلامی گفتمان اسلام خواهی ناب و مبارزه با استکبار قرار بگیرید. سخنانی در هفته‌های گذشته نقل شد که شایسته نبود. از دوستانمان در الازهر و مراکز علمی جهان انتظار می‌رود به صحبت‌هایشان دقت کنند. آنچه درباره عراق گفته شد قضاوت نادرستی بود که امیدواریم تصحیح شود.

قدم‌های بلند جبهه مقاومت

در سال 93 شاهد چالش‌ها و سختی‌هایی در جهان اسلام بودیم که بسیار آزار دهنده بود. گسترش موج اختلافات، کینه‌ها، تکفیرها، بی‌تفاوتی در تجاوز اسرائیل و دشمنان اسلام و پرداختن به مسائل ناچیز داخلی، اما در همین سال جبهه انقلاب اسلامی و بین الملل اسلامی گام‌های بلندی در جهان برداشت. جبهه مقاومت در سوریه از بسیاری از خطرها عبور کرد، در عراق از شر ترور و تکفیر به صورت نسبی رهایی پیدا کرد، در بحرین شاهد مقاومت مردانه و جانانه مسلمانان و عزیزانمان بودیم، در لبنان و جبهه فلسطین پیشرفت‌ها چشم گیر بود. امروز در یمن شاهد سختی‌ و دشواری‌های زیادی هستیم.

 امروز در حوزه مذاکرات به دنیا نشان دادیم که اهل منطق و رحمانیت و گفتگو هستیم و لجاجت نمی‌کنیم. در عین حال دنیای استکبار بداند که اگر بخواهند از خطوط قرمز ما در مذاکرات عبور کنند، اگر بخواهند در برابر جبهه مقاومت قدّاری کنند، بدانند که ایران و همه مسلمانان آگاه در جهان با پیروی از رهبری معظم در برابر همه دنیای شما مقاومت خواهند کرد.

خطوط قرمز ما این است که مذاکرات دو مرحله‌ای نه!، تحریم‌ها باید برچیده شود، خط قرمز ما کرامت و عزت اسلامی ماست که از عاشورا فراگرفته‌ایم. جوانان رشید و همه ملت غیور ما با پیروی از رهبر فرزانه و حکیم خودشان بر سر عزت و کرامت خود و دفاع از مسلمانان و مقاومت اسلامی در جهان، معامله نخواهند کرد.

تشکر از خدمتگزاران سفرهای نوروزی

در پایان باید تشکر کرد از مردم و مسئولان و همه ستادهای تسهیلات ایام نوروزی در کشور و استان قم و همین‌طور آستانه مقدسه و همه نیروهای انتظامی، بهداشت و درمان، خدمات شهری و همه عزیزانی که در این ایام به زائران و مسافران خدمت می‌کنند. امیدواریم در همه‌ی سال حرمت ایام فاطمی را در حد اعلی نگه داریم و ارزش‌های اخلاقی را در این ایام رواج دهیم.

نسئلک الله و ندعوک باسمک العظیم الاعظم الاعظ الاجل الاکرم یا الله

یا مقلب القلوب و الابصار * یا مدبر اللیل و النهار * یا محول الحول و الاحوال * حوّل حالنا الی احسن الحال

اللهم اغفر للمومنین و المومنات و المسلمین و المسلمات  الاحیا منهم و الاموات اللهم الانصر الاسلام و اهله و اخضل الکفر و اهله اللهم الرزقنا توفیقة طاعة و بعد المعصیة

خدایا تو را شاکریم بر نعمت های تو و باران رحمتت باز هم از تو می‌خواهیم باران مادی و معنوی‌ات را بر ما فرو بفرست، ما را از رحمت و عنایات خودت به‌ویژه در اول سال محروم مفرما، سال آینده را سال سعادت و موفقیت و پیروزی اسلام و مسلمانان قرار بده، نسل جوان ما را از همه حوادث و آسیب‌ها مصون بدار، خدایا مریضان ما مریضان مورد نظر جانبازان عزیز را شفا عنایت بفرما، گرفتاری گرفتاران را مرتفع بگردان، خدایا سلام و درود ما را در این ایام به محضر پیامبر اسلام (ص) فاطمه زهرا (س) ائمه هدی (ع) فاطمه معصومه صلوات‌الله علیهم اجمعین ابلاغ بفرما، خدمت‌گزاران به اسلام و به انقلاب اسلامی و  نظام اسلامی به‌ویژه مقام معظم رهبری مراجع اعظام علمای اعلام حوزه‌های علمیه مراکز علمی و دانشگاهی را از همه خطرها مصون بدار، بر تأییدات آنان بیافزای، بر فرج امام زمان (عج) تعجیل بفرما، ما را از یاران و زمینه سازان ظهور آن حضرت مقرر بفرما.

انّ احسن الحدیث و ابلغ الموعظه کتاب الله

بسم الله الرحمن الرحیم

«إِنَّا أَعْطَيْناكَ الْكَوْثَر* فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَ انْحَر* إِنَّ شانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَر»[2]

صدق الله العلی العظیم

 


[1]. توبه/ 119.

[2]. کوثر/ 1-3.