خطبه اول

                                                مهدویت مورد اتفاق همه مذاهب اسلامی

                                             کارکردهای انتظار در مقوله مهدویت

 

اعوذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم الله الرحمن الرحیم الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی هَدَانَا لِهَذَا وَمَا کنَّا لِنَهْتَدِی لَوْلَا أَنْ هَدَانَا[1] ثمّ الصلاة والسلام علی سیدنا و نبیّنا و حبیب قلوبنا و طبیب نفوسنا و شفیع ذنوبنا ابی القاسم محمد (ص) و علی آله الاطیبین الاطهرین سیّما بقیة الله فی الارضین.

توصیه به تقوا

اعوذبالله من الشیطان الرجیم بسم‌الله الرحمن الرحیم «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَ لَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنتُم مُّسْلِمُونَ»[2] عِبَادَ اللَّهِ أُوصِیکمْ و نَفسِی بِتَقْوَی اللَّه

همه شما نمازگزاران گرامی را در این ایام و موقع شریف و در ماه شعبان به تقوا، پرهیزگاری، دوری از هواها و هوس‌های نفسانی و آلودگی‌های اخلاقی سفارش و دعوت می‌کنم. از خداوند متعال توفیق کسب تقوا و دوری از هواهای نفس را مسألت داریم. ان‌شاءالله خداوند همه ما را از متقین و پارسایان مقرر بفرماید.

نکاتی در باب مهدویت

در ایام نیمه شعبان و هم‌زمان با ماه شریف شعبان که دارای برکات فراوانی است قرار داشتیم. در نیمه شعبان ولادت امام عصر (عجّ) بود و هر سال به این مناسبت، در خطبه اول به بخش‌هایی از مسئله مهدویت و انتظار و ماجرای امام عصر (عجّ)  می‌پردازیم. امروز هم در فرصت خطبه اول چند نکته و مطلب در ارتباط با این موضوع تقدیم خواهد شد.

1. مهدویت مورد اتفاق همه مذاهب اسلامی

قضیه ظهور امام عصر (عجّ) و آنچه در آخرالزمان اتفاق می‌افتد قضیه‌ای است که بارها شنیده‌اید. هم در کتب آسمانی قبل از اسلام به آن اشاره شده است و هم در دوره اسلام و در روایات همه مذاهب اسلامی اصل مسئله امام عصر و امام زمان (عجّ) مورد توجه و تأکید بوده است. یعنی ماجرا و ظهور امام عصر (عجّ) اختصاص به شیعه ندارد. بله جزئیات و تفصیلاتی در باب ظهور امام عصر (عجّ) وجود دارد که خاص شیعه است. اما اصل داستان فراتر از مسئله شیعه و سنی و مورد توافق همه مذاهب اسلامی است. افرادی که از شیعه و سنی این داستان را از پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) نقل کرده‌اند الی‌ماشاءالله زیاد است. در اهل سنت افراد بسیار بسیار معدودی هستند که منکر قضیه باشند. قاطبه و غالب فِرَق اسلامی مسئله امام زمان (عجّ) را به‌عنوان یک اصل مسلم مورد تأکید قرار داده‌اند ولو اینکه آن‌ها به‌صورت امامت دوازده امام قبول نکنند، اما اینکه از نسل رسول خدا (ص) و در پایان تاریخ کسی قیام می‌کند و رهبری عالم را به عهده می‌گیرد امر مسلم بین همه مذاهب اسلامی است. البته در اعتقاد ما دوازده امام است و جزئیات زیادی دارد که بعضی از آن‌ها، آن را قبول ندارند. اما در اصل مسئله که از نسل پیامبر خدا (ص) و فاطمه زهرا (س) در آخرالزمان انسان بزرگی قیام می‌کند و به‌واسطه او دین اسلام به همه عالَم، حاکم می‌شود مورد قبول همه است. این روایات فوق‌العاده است.

در بحث اول آمار و ارقامی می‌دهم از تعداد روایاتی که درباره امام عصر (عجّ) به‌طور مستقیم وارد شده است. حالا با روایات غیرمستقیم کار نداریم و آیات را هم سال قبل بیان کردم.

به یک معنا 300 آیه و به یک معنای دیگر 100 آیه و به معنای دیگر حدود  سی، چهل آیه است که مربوط به امام زمان (عجّ) است. اما در روایات که در کتاب‌های مختلف جمع‌آوری شده است. چند سال قبل هم یک کتاب 8 جلدی به نام (معجم احادیث الامام المهدی (عجّ) )چاپ شد.

کتاب‌های دیگری هم مثل منتخب الاثر حضرت آیت‌الله صافی گلپایگانی وجود دارد. این کتاب 8 جلدی روایاتی که مستقیم با امام عصر (عجّ) ارتباط دارد را از پیامبر (ص) و ائمه اطهار (ع) شمارش کرده نقل کرده است. در دو جلد این کتاب، 562 روایت از پیامبر خدا حضرت محمد مصطفی (صلی الله علیه و آله) از کتاب‌های شیعه و سنی جمع کرده است که سیصد چهارصد روایت از آن‌ها در کتاب‌های اهل سنت است. یک موضوعی در دو جلد به این مقدار روایت داشته باشد خیلی کم است. به این‌گونه از روایات حدیث متواتر می‌گویند یعنی حدیثی که هیچ شک و شبهه‌ای در مورد آن باقی نمی‌ماند.

حدیث متواتر معنایش این است که اگر مثلاً به شخصی بگویند که تهران وجود دارد و رادیو و تلویزیون نبود و خود او هم نرفته باشد. صد یا دویست یا هزار نفر که نقل کند دیگر شکی برای شخص باقی نمی‌ماند که مطلب درست است. حالا در دو جلد562 روایت نقل شده است و در سه جلد بیش از 1800 روایت از ائمه اطهار (ع) نقل شده است که غالباً از شیعه است البته تعدادی هم حدود 100 یا 200 روایت از کتاب‌های اهل سنت است. جمع روایاتی که از پیامبر خدا (ص) و ائمه اطهار (ع) در مورد امام عصر (عجّ) نقل شده است بیش از 2500 روایت می‌باشد. پای این عقیده این‌قدر محکم است.

در کتاب دیگری هم که (موسوعه امام مهدی (ع)) است 28 نفر از صحابه رسول خدا (ص) در منابع اهل سنت روایات مربوط به امام زمان را نقل کرده‌اند و 36 شخصیت بزرگ صاحب‌نام و صاحب تألیف در اهل سنت، روایات امام زمان و آخرالزمان (عجّ) را نقل کرده‌اند.

 غیر از روایاتی که در اکثر کتاب‌هایشان نقل شده است علمای اهل سنت ده کتاب مستقل درباره امام عصر (عجّ) نوشته‌اند، حتی در صحیح بخاری و مسلم که خیلی تلاش شده است که مطالب مرتبط با اهل بیت (ع) کم باشد باز روایت آمده است.

جمع چند هزار روایت در ده‌ها منبع و کتاب حدیثی و در همه کتب و منابع فرق مذاهب اسلامی از شیعه و سنت پشتوانه عقیده مهدویت است. عقیده مهدویت این‌قدر ریشه دارد که حتی کسانی دیگر و اهل سنتی که امامت معصوم به شکل دوازده امام را نپذیرفته‌اند اما اصل این قصه که از نسل پیامبر (ص) و فاطمه زهرا (س) قیام می‌کند و جهان را پر از علم، معرفت و اخلاق می‌کند مورد قبولشان است. استحکام و زیرساخت قصه مهدویت این‌قدر مهم است.

اگر کسی اسلام و رسول خدا را پذیرفت امکان ندارد که اصل آخرالزمان و قیام امام زمان (عجّ) را نپذیرد حتی اگر شیعه نباشد. عرض کردم که در میان علمایشان هم که تردید کرده‌اند مانند ابن خلدون، قاطبه علمای اهل سنت در کتاب‌های روایی و کلامی‌شان اصل مسئله را آورده‌اند. بازمی‌گویم عین ما نمی‌گویند اما اصل قصه در روایاتشان آمده است. مواردی را نقل کردم اما آقایان روحانی و کسانی که اهل مطالعه هستند و به زبان عربی آشنا هستند می‌توانند تفصیلاً مطالعه بفرمایند. پس مطلب اول در باب مهدویت راجع به بحث‌های سندی و اصل واقعه آخرالزمان و امام عصر (عجّ) بود.

2. خصوصیات امام مهدی (عجّ) از منظر شیعه

مطلب دوم این است که اهل سنت کلیت این قصه را قبول دارند اما در روایات شیعه مسئله مهدویت نقشه کامل دارد و جزئیات آن در این نقشه شیعی تبیین و تصویر شده است. اصل آن مستند به چند صد حدیث و به یک معنا به 2500 حدیث از پیامبر (ص)، ائمه اطهار (ع) و صحابه وجود دارد اما در جزئیات که در شیعه است دارای چندین خصوصیت است:

1. آن امام همام را به‌عنوان امام دوازدهم معصوم می‌دانیم؛

2. آن امام را زنده و حاضر می‌دانیم؛

3. نوع حکومت امام زمان (عج)، انتظار و جزئیاتش را روایات شیعه تصویر و نقشه آن را ترسیم کرده‌اند.

3. کارکردهای انتظار در مقوله مهدویت

انتظار هم در روایات اهل سنت و هم در روایات شیعه آمده است و هم اصل مشترک میان فرق است. البته انتظار در روایات شیعه کامل‌تر و شفاف‌تر است انتظار هم مسئولیت می‌آورد و در عصر غیبت انتظار دو نقش دارد:

1. ثواب فی‌نفسه انتظار

انتظار فرج به نفسه ثواب دارد. چشم به راه آن واقعه بزرگ بودن  و آن رستاخیز عظیم بشری و انسانی ارزش و ثواب دارد و در دنیا هم موتور محرک انسان‌ها است چون آدم‌های امیدوار بیشتر کار می‌کنند.

2. ارزشمند بودن اعمال در عصر غیبت

در متن روایات ما آمده است که در عصر انتظار ثواب کار مؤمنین و مسلمانان از عصر حضور ائمه بیشتر است. حتی در روایتی از امام صادق (ع) است که راوی چند بار سؤال می‌کند و سختش است که بپذیرد  چون امام می‌فرماید: ثواب و ارزش کار کسانی که در زمان غیبت می‌آیند از ثواب کار شما در زمان حضور ما و زمان حضور امام عصر (ع) بیشتر است. پذیرش این مطلب برای راوی سخت است. چند بار سؤال می‌کند پاسخ می‌شنود. در آخر هم امام می‌فرماید: که پاسخ همین است. انسان‌هایی که در عصر غیبت می‌آیند در حالی که امام را ندیده‌اند ایمان می‌آوردند و کار خوب انحام می‌دهند و صبر می‌کنند و این موجب افزایش ثواب آن‌ها می‌شود.[3]

 لذا اولاً انتظار  منتظران در عصر غیبت یک کار مهم و ارزشمند است و هر چه بیشتر منتظر باشند و هر چه بیشتر دلشان متوجه به امام عصر باشد ثواب بیشتری دارند و دوم آنکه تمام اعمال آن‌ها وقتی که ضمیمه به انتظار می‌شود حتی از کار کسانی که در زمان حضور ائمه و حتی امام عصر (عج) همراه حق هستند بیشتر می‌باشد.

4. افضلیت امام مهدی (عج) نسبت به دیگر ائمه (ع) و انبیاء گذشته

طبق بعضی از روایات، میان ائمه (ع) با این که همه نور واحد هستند تفاضل و تفاوتی هم وجود دارد. به‌عنوان‌مثال امیرالمؤمنین و سیدالشهدا (ع) نسبت به دیگر ائمه (ع) یک نوع برتری دارند. گویا از ظاهر بعض روایات استفاده می‌شود که امام عصر (عج) در جهاتی از این‌ها هم برتری دارد، همان‌طور که ائمه اطهار (ع) بر همه انبیا گذشته تقدم و برتری دارند. به همین دلیل هم است که وقتی امام زمان ظهور می‌کنند طبق روایات شیعه و سنی حضرت عیسی (علی نبینا و آله و علیه‌السلام) هم برمی‌گردند و ظهور می‌کنند چون حضرت عیسی طبق نظر ما مسلمانان زنده هست و وقت ظهور به امام زمان (عج) اقتدا می‌کند؛ در واقع مانند سرداری در کنار امام زمان (عج) است.[4]

این‌ها نکاتی بود که یادآوری کردم و بعض نکاتی که قبلاً نگفته بودم عرض کردم. آنچه باید در پایان تأکید کنم این است که عقیده به مهدویت یک پایگاه بسیار محکم در میان همه مذاهب اسلامی دارد و در شیعه که جزء اعتقادات اصلی و بسیار اصولی است و ارزش انتظار هم ارزش چند ضلعی است که اشاره کردم. انتظار و چشم به راه اما م بودن، دل‌بستگی به امام عصر (عج) و رستاخیز بزرگ آن حضرت یک ارزش الهی و انسانی دارد و همه اعمال شما و انسان‌های در عصر غیبت از ارزش مضاعف برخوردار است.

خدایا تو را به اولیای خودت قسم می‌دهیم که ما را از منتظران و یاران واقعی آن حضرت قرار بده؛ همه درگذشتگان ما را غریق بهار رحمتت بفرما.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ إِنَّا أَعْطَينَاكَ الْكَوْثَرَ  فَصَلِّ لِرَبِّكَ وَانْحَرْ  إِنَّ شَانِئَكَ هُوَ الْأَبْتَرُ[5]

 

 


[1]- سوره اعراف، آیه 43.

[2]ـ  سوره آل عمران، آیه 102.

[3]- عَنْ عَمَّارٍ السَّابَاطِيِّ قَالَ: قُلْتُ لِأَبِي عَبْدِ اللَّهِ ع أَيُّمَا أَفْضَلُ‏ الْعِبَادَةُ فِي‏ السِّرِّ مَعَ الْإِمَامِ مِنْكُمُ الْمُسْتَتِرِ فِي دَوْلَةِ الْبَاطِلِ أَوِ الْعِبَادَةُ فِي ظُهُورِ الْحَقِّ وَ دَوْلَتِهِ مَعَ الْإِمَامِ مِنْكُمُ الظَّاهِرِ فَقَالَ يَا عَمَّارُ الصَّدَقَةُ فِي السِّرِّ وَ اللَّهِ أَفْضَلُ مِنَ الصَّدَقَةِ فِي الْعَلَانِيَةِ وَ كَذَلِكَ وَ اللَّهِ عِبَادَتُكُمْ فِي السِّرِّ مَعَ إِمَامِكُمُ‏ الْمُسْتَتِرِ فِي دَوْلَةِ الْبَاطِلِ وَ تَخَوُّفُكُمْ مِنْ عَدُوِّكُمْ فِي دَوْلَةِ الْبَاطِلِ وَ حَالِ الْهُدْنَةِ أَفْضَلُ مِمَّنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ ذِكْرُهُ فِي ظُهُورِ الْحَقِّ مَعَ إِمَامِ الْحَقِّ الظَّاهِرِ فِي دَوْلَةِ الْحَقِّ وَ لَيْسَتِ الْعِبَادَةُ مَعَ الْخَوْفِ فِي دَوْلَةِ الْبَاطِلِ مِثْلَ الْعِبَادَةِ وَ الْأَمْنِ فِي دَوْلَةِ الْحَقِّ وَ اعْلَمُوا أَنَّ مَنْ صَلَّى مِنْكُمُ الْيَوْمَ صَلَاةً فَرِيضَةً فِي جَمَاعَةٍ مُسْتَتِرٍ بِهَا مِنْ عَدُوِّهِ فِي وَقْتِهَا فَأَتَمَّهَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ خَمْسِينَ صَلَاةً فَرِيضَةً فِي جَمَاعَةٍ وَ مَنْ صَلَّى مِنْكُمْ صَلَاةً فَرِيضَةً وَحْدَهُ مُسْتَتِراً بِهَا مِنْ عَدُوِّهِ فِي وَقْتِهَا فَأَتَمَّهَا كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ بِهَا لَهُ خَمْساً وَ عِشْرِينَ صَلَاةً فَرِيضَةً وَحْدَانِيَّةً وَ مَنْ صَلَّى مِنْكُمْ صَلَاةً نَافِلَةً لِوَقْتِهَا فَأَتَمَّهَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِهَا عَشْرَ صَلَوَاتٍ نَوَافِلَ وَ مَنْ عَمِلَ مِنْكُمْ حَسَنَةً كَتَبَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَهُ بِهَا عِشْرِينَ حَسَنَةً وَ يُضَاعِفُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ حَسَنَاتِ الْمُؤْمِنِ مِنْكُمْ إِذَا أَحْسَنَ أَعْمَالَهُ وَ دَانَ بِالتَّقِيَّةِ عَلَى دِينِهِ وَ إِمَامِهِ وَ نَفْسِهِ وَ أَمْسَكَ مِنْ لِسَانِهِ أَضْعَافاً مُضَاعَفَةً إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ كَرِيمٌ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ قَدْ وَ اللَّهِ رَغَّبْتَنِي فِي الْعَمَلِ وَ حَثَثْتَنِي عَلَيْهِ وَ لَكِنْ أُحِبُّ أَنْ أَعْلَمَ كَيْفَ صِرْنَا نَحْنُ الْيَوْمَ أَفْضَلَ أَعْمَالًا مِنْ أَصْحَابِ الْإِمَامِ الظَّاهِرِ مِنْكُمْ فِي دَوْلَةِ الْحَقِّ وَ نَحْنُ عَلَى دِينٍ وَاحِدٍ فَقَالَ إِنَّكُمْ سَبَقْتُمُوهُمْ إِلَى الدُّخُولِ فِي دِينِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ وَ إِلَى الصَّلَاةِ وَ الصَّوْمِ وَ الْحَجِّ وَ إِلَى كُلِّ خَيْرٍ وَ فِقْهٍ وَ إِلَى عِبَادَةِ اللَّهِ عَزَّ ذِكْرُهُ سِرّاً مِنْ عَدُوِّكُمْ مَعَ إِمَامِكُمُ الْمُسْتَتِرِ مُطِيعِينَ لَهُ صَابِرِينَ مَعَهُ مُنْتَظِرِينَ لِدَوْلَةِ الْحَقِّ خَائِفِينَ عَلَى إِمَامِكُمْ وَ أَنْفُسِكُمْ مِنَ الْمُلُوكِ الظَّلَمَةِ تَنْتَظِرُونَ إِلَى حَقِّ إِمَامِكُمْ وَ حُقُوقِكُمْ فِي أَيْدِي الظَّلَمَةِ قَدْ مَنَعُوكُمْ ذَلِكَ وَ اضْطَرُّوكُمْ إِلَى حَرْثِ الدُّنْيَا وَ طَلَبِ الْمَعَاشِ مَعَ الصَّبْرِ عَلَى دِينِكُمْ وَ عِبَادَتِكُمْ وَ طَاعَةِ إِمَامِكُمْ وَ الْخَوْفِ مَعَ عَدُوِّكُمْ فَبِذَلِكَ ضَاعَفَ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ لَكُمُ الْأَعْمَالَ فَهَنِيئاً لَكُمْ قُلْتُ جُعِلْتُ فِدَاكَ فَمَا تَرَى إِذاً أَنْ نَكُونَ مِنْ أَصْحَابِ الْقَائِمِ وَ يَظْهَرَ الْحَقُّ وَ نَحْنُ الْيَوْمَ فِي إِمَامَتِكَ وَ طَاعَتِكَ أَفْضَلُ أَعْمَالًا مِنْ أَصْحَابِ دَوْلَةِ الْحَقِّ وَ الْعَدْلِ فَقَالَ سُبْحَانَ اللَّهِ أَ مَا تُحِبُّونَ أَنْ يُظْهِرَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَ تَعَالَى الْحَقَّ وَ الْعَدْلَ فِي الْبِلَادِ وَ يَجْمَعَ اللَّهُ الْكَلِمَةَ وَ يُؤَلِّفَ اللَّهُ بَيْنَ قُلُوبٍ مُخْتَلِفَةٍ وَ لَا يَعْصُونَ اللَّهَ عَزَّ وَ جَلَّ فِي أَرْضِهِ وَ تُقَامَ حُدُودُهُ فِي خَلْقِهِ وَ يَرُدَّ اللَّهُ الْحَقَّ إِلَى أَهْلِهِ فَيَظْهَرَ حَتَّى لَا يَسْتَخْفِيَ بِشَيْ‏ءٍ مِنَ الْحَقِّ مَخَافَةَ أَحَدٍ مِنَ الْخَلْقِ أَمَا وَ اللَّهِ يَا عَمَّارُ لَا يَمُوتُ مِنْكُمْ مَيِّتٌ عَلَى الْحَالِ الَّتِي أَنْتُمْ عَلَيْهَا إِلَّا كَانَ أَفْضَلَ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ كَثِيرٍ مِنْ شُهَدَاءِ بَدْرٍ وَ أُحُدٍ فَأَبْشِرُوا. عمار ساباطى گوید: به امام صادق علیه السلام عرض کردم: کدامیک از این دو بهتر است؛ عبادت پنهانى با امام پنهان از شما خانواده در زمان دولت باطل یا عبادت در زمان ظهور و دولت حق با امام آشکار از شما؟ فرمود: اى عمار! به خدا که صدقه دادن پنهانى از صدقه دادن آشکارا بهتر است، و همچنین به خدا عبادت شما در پنهانى با امام پنهانتان در زمان دولت باطل و ترس شما از دشمن و در حال صلح با دشمن (و تقیه از او مانند دوران ائمه بعد از امام حسین علیهم السلام) بهتر است از کسى که عبادت کند خداى- عز و جل ذکره- را در زمان ظهور حق با امام بر حق آشکار و در زمان دولت حق. عبادت با ترس و در زمان دولت باطل مانند عبادت در زمان امنیت و دولت حق نیست (مانند زمان پیغمبر و زمان ظهور امام عصر صلّى اللَّه علیه و آله) و بدانید هر کس از شما که در این زمان نماز واجبش را در وقتش به جماعت گزارد و از دشمنش پنهان کند و آن را تمام و کامل بجا آورد، خدا براى او ثواب پنجاه نماز واجب به جماعت گزارده بنویسد و کسى که از شما نماز واجبش را فرادى و در وقتش بخواند و درست و کامل بجا آورد و از دشمنش پنهان کند، خداى عز و جل ثواب بیست و پنج نماز واجب فرادى برایش بنویسد و هر کس از شما که یک نماز نافله را در وقتش بخواند و کامل ادا کند، خدا براى او ثواب ده نماز نافله نویسد و آنکه از شما کار نیکى انجام دهد،خداى عز و جل براى او بجاى آن بیست حسنه نویسد و حسنات مؤمن از شما را خداى عز و جل چند برابر کند، اگر حسن عمل داشته باشد و نسبت به دین و امام و جان خود به تقیه معتقد باشد و زبان خود را نگه دارد، همانا خداى عز و جل کریم است. من عرض کردم قربانت گردم، بخدا که شما مرا به عمل تشویق فرمودى و برانگیختى، ولى من دوست دارم بدانم دلیلش چیست که اعمال ما از اعمال اصحاب امامى که آشکار باشد، در زمان دولت حى بهتر است، با وجود اینکه همه یک دین داریم؟ فرمود: زیرا شما در وارد شدن بدین خداى عز و جل و انجام دادن نماز و روزه و حج و هر کار خیر و دانشى برایشان سبقت دارید و نیز نسبت به عبادت خداى- عز ذکره- در پنهانى از دشمن با امام پنهان سبقت دارید، در حالى که مطیع او هستید و مثل او صبر مى‏کنید و در انتظار دولت حق مى‏باشید و در باره امام و جان خود از سلاطین ستمگر ترس دارید، حق امام و حقوق خود را در دست ستمگران مى‏بینید که از شما باز مى‏گیرند و شما را به کسب و زراعت در دنیا و طلب روزى ناچار مى‏کنند، علاوه بر موضوع صبر شما نسبت بدین و عبادتتان و اطاعت از امام و ترس از دشمنتان، بدین جهات است که خداى عز و جل ثواب اعمال شما را چند برابر فرموده است، گوارا باد بر شما. عرض کردم: قربانت گردم، پس در صورتى که ما در زمان امامت شما و فرمانبردارى از شما نیکوکارتر و با ثواب بیشتر از اصحاب دولت حق و عدالت باشیم، شما عقیده ندارید [آرزو نکنیم‏] که‏ ما از اصحاب حضرت قائم باشیم و حق ظاهر شود؟ فرمود: سبحان اللَّه!! شما دوست ندارید که خداى- تبارک و تعالى- حق و عدالت را در بلاد ظاهر کند و وحدت کلمه پدید آورد؟ و میان دلهاى پراکنده الفت دهد؟ و مردم خدا را در روى زمینش نافرمانى نکنند؟ و حدود خدا در میان خلقش اجرا شود و خدا حق را به اهلش برگرداند تا حق آشکار شود و از ترس هیچ یک از مردم حق پوشیده نگردد، (اینها نتائجى است بسیار بزرگ و سودمند براى همگان که از ظهور امام زمان و برقرارى دولت حق بدست مى‏آید و چگونه مى‏شود که مسلمان این آرزو را نداشته باشد) هان به خدا، اى عمار! هر کدام از شما (شیعیان) بر این حالى که اکنون دارید (عبادت با خوف و تقیه) بمیرد از بسیارى از شهداء بدر و أحد بهتر و برتر است، پس مژده باد شما را. (مرحوم کلینی، الکافی، ج 1، ص 335)

[4]- رسول خدا«ص» فرموده است: «يجتمع المهدى و عيسى بن مريم، فيجى‏ء وقت الصلاة فيقولُ المهدى بعيسى تقدّم فيقول عيسى: انّك اولى بالصلاة فيصلّى عيسى وراءه مأموماً«امام، با حضرت عيسى«ع» دور هم مى‏آيند پس هنگام نماز فرار مى‏رسد حضرت مهدى(عج) به عيسى«ع» مى‏گويد: شما در جلو بایست. پس حضرت عیسی می فرماید: شما براى امامت نماز، شايسته‏ترید. آن‏گاه عيسى«ع»، به آن حضرت اقتدا كرده، نماز را پشت سر او مى‏خواند.(سبط ابن جوزی، تذكرة الخواص من الأئمه فی ذکر خصائص الأئمه، ج‏2، ص 325 ؛آیت الله صافی گلپایگانی، منتخب الاثر، ص 317)؛ در روايت ديگرى نيز از پيامبر«ص» آمده است: «بهشت مشتاق چهار نفر از خاندان من است كه خدا آنان را دوست دارد و مرا به دوستى آنان فرمان داده است ؛ على، حسن، حسين و مهدى ؛ كه حضرت عيسى پشت سر او نماز مى‏خواند» (شیخ حر عاملی،اثبات الهداة، ج 7، ص 103)

[5]- سوره کوثر

خطبه دوم

تقدیر از فعالان بسیج سازندگی 

برجام یک سند مستقل و غیر قابل تغییر و مذاکره

بسم‌الله الرحمن الرحیم الحمد الله رب العالمین بارء الخلائق اجمعین ثم صلاة و السّلام علی سیّدنا و نبیّنا و حبیبنا ابی القاسم المصطفی محمّد و علی مولانا علیّ بن ابیطالب و علی الصدیقة الطاهرة فاطمة الزهراء و علی الحسن و الحسین سیدی شباب اهل الجنة و علی أئمة المسلمین علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و الحسن بن علی و الخلف القائم المنتظر شَجَرَةُ النُّبُوَّةِ وَ بَيْتُ الرَّحْمَةِ وَ مَوْضِعُ الرِّسَالَةِ وَ مَعْدِنُ‏ الْعِلْمِ وَ مُخْتَلَفُ الْمَلَائِكَةِ صلوات الله علیهم أجمعین.

توصیه به تقوا

اعوذبالله من الشیطان الرجیم بسم‌الله الرحمن الرحیم «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَ لَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَ أَنتُم مُّسْلِمُونَ»[6] عِبَادَ اللَّهِ أُوصِیکمْ و نَفسِی بِتَقْوَی اللَّه و ملازمة أمره و مجانبة نهیه و تَجَهَّزُوا رَحِمَكُمُ اللَّهُ فَقَدْ نُودِيَ فِيكُمْ بِالرَّحِيل‏[7]وَ تَزَوَّدُواْ فَإِنَّ خَیْرَ الزَّادِ التَّقْوَی[8]

همه شما نمازگزاران گرامی، برادران و خواهران ارجمند و خودم رادر این اوقات شریف و در آستانه ماه مبارک رمضان به تقوا و آمادگی برای ماه مبارک رمضان سفارش و دعوت می‌کنم. امیر المومنین در ادامه فرازهای دل‌نشین خود در خطبه متقین که اوصاف انسان‌های باتقوا که هر جمعه به آن دعوت شده‌ایم را برشمرده‌اند در ادامه جملات قبل چنین فرمودند: «لَا يَرْضَوْنَ مِنْ أَعْمَالِهِمُ الْقَلِيلَ وَ لَا يَسْتَكْثِرُونَ الْكَثِيرَ»[9] از خصوصیات انسان‌های پارسا و پرهیزگار این است که از کارهای خوب خود راضی نمی‌شوند. اینان کارهای عبادی که انجام می‌دهند یا کم است یا زیاد. صدقه، اعمال عبادی و کارهای خوب کم را اصلاً نمی‌بینند ارزشی برای کم آن قائل نیستند، غرور آن‌ها را نمی‌گیرد و حتی اگر کار خیر زیاد هم انجام دهند باز هم آن را زیاد نمی‌دانند. یکی از موانع رشد انسان این است که به یک عملی که انجام می‌دهد مغرور شود و عجب پیدا کند. این عجب و غرور مانع رشد علمی، معنوی، اخلاقی، فکری و اجتماعی انسان است. اگر کسی به آن چیزی که دارد و انجام داده است بسنده کند، مغرور شود، به خودش خودشیفتگی داشته باشد و عمل‌های کم خودش را هم بزرگ ببیند این آدم درجا می‌زند و متوقف می‌شود. انسان باتقوا، انسان عاقل و هوشمندی است که هر چه قدر هم کار انجام می‌دهد می‌گوید کم است. واقعاً هم کم است. چون راه سیر و سلوک و پیشرفت انسان که یکی دو تا نیست. انسان تا بینهایت می‌تواند به پیش رود. اگر عمل زیاد را هم انجام دهد باز هم با کمال مطلق که مقایسه می‌کند می‌بیند که کم است. یکی از نشانه‌های انسان‌های باتقوا که هر هفته آن‌ها را به تقوا سفارش می‌کنیم این است که به خود معجب نشویم، به خودشیفتگی و مغرور دچار نشویم و هر چه هم کار خوب برای خدا و مردم انجام دهیم بگوییم کم است.

«فَهُمْ لِأَنْفُسِهِمْ مُتَّهِمُونَ»[10] همیشه خودشان را متهم می‌دانند. آدم باتقوا قبل از این‌که دیگران را متهم کند اول خود را مورد نقد قرار می‌دهد و خود را متهم می‌کند. خدایا به ما توفیق بده که به این اوصاف متقین متصف شویم و این اوصاف را در زندگی خود به کار ببندیم.

مناسبت‌ها

مناسبت‌ها را فهرست‌وار عرض می‌کنم:

1. لزوم مراعات شئونات اسلامی در جشن‌های مذهبی

نیمه شعبان که پشت سر گذاشتیم و میلاد امام عصر (عج) را تبریک و تهنیت عرض می‌کنم. از همه کسانی که اظهار عشق و علاقه و محبت کردند و با جشن و سرور خودشان همراهی خود را با امام عصر (عج) و جریان امامت و ولایت کردند باید تشکر کنیم. البته در جشن‌ها اقدامی که موجب شادی و نشاط باشد و توجه به نسل جوان به امام زمان باشد همه کارهای خوبی است که انجام شده است و جای تشکر دارد. گاهی هم از مرزهایی که مورد رضایت امام زمان (عج) است عبور می‌شود. از مؤمنین و مردم شریف هم انتظار می‌رود به جشن‌های دینی و مذهبی اهتمام داشته باشند، توسعه و گسترش دهند و در عین حال از  ضلات و لغزشگاه دوری کنند تا به آن‌ها مرتکب نشوند. ضمن همه جشن‌های خوب و ارزشمند، از خیابانی که عبور می‌کردم چیزی را دیدم که در شأن جشن امام زمان (عج) نبود. این نکته‌ها را باید توجه بیشتری کرد و مواظبت داشت. اصل جشن‌ها کار بسیار زیبا و پسندیده‌ای است که جای تقدیر و تحسین دارد.

2. گرامیداشت کنگره شعر توحیدی

کنگره شعر توحیدی سومین کنگره در شهرستان میبد برگزار شد که اصل این کنگره، یک اقدام بسیار خوب و یک ابتکار بسیار ارزنده‌ای بود که دوستانمان در شهر میبد راه‌اندازی کردند و جناب آقای اخلاقی که از شاعران ممتاز کشور هستند همراه با این جریان و پیشگام بودند و مسئولین محترم هم حمایت کردند.امسال هم به شکل ملی بلکه بین‌المللی برگزار شد. همین‌جا لازم است تشکر کنم از همه کسانی که در برگزاری این کنگره شعر توحیدی سهیم بودند. البته امیدواریم که توجه به توحید که بالاترین ارزش در اعتقادات همه مسلمانان و مؤمنان به خدا است بیشتر شود. شهر ما به فضل الهی پیشگام حرکت در احیای شعر توحیدی بوده است و امیدواریم موج این حرکت در ایران و جهان در توجه به خدا و توحید استمرار و ادامه پیدا کند انشالله.

3. اظهار همدردی با مصیبت دیدگان

در همین ایام ضمن اینکه ما شاهد باران رحمت الهی بودیم و خدا را بر این نعمت بزرگ شاکریم، در عین حال جمعی از هم‌وطنان ما در معرض زلزله و همین‌طور سیل قرار گرفتند که با آن‌ها  اظهار همدردی می‌کنیم. طبعاً وظیفه مسئولان، مردم و همه ماست که در اتفاقی که در گوشه و کنار کشور رخ می‌دهد همه همراهی کنیم تا درد و رنج هم‌وطنانمان کاهش پیدا کند. در اینجا باید عرض کنیم که مقاوم‌سازی ساختمان‌ها هم اصل مهمی است که همه باید به آن توجه کنند. هم نظام مهندسی کشور، استان و شهر اهتمام بورزند. خود مردم هم هر چند کار سخت‌تر می‌شود و هزینه بیشتری می‌برد باید همراهی کنند. مقاوم‌سازی ساختمان‌ها چه عمومی و چه شخصی یک اصل مهم است که مانع تلفات و خسارت‌ها در هنگام حوادث می‌شود.

4. نکوداشت هفته و روز کار و کارگر

هفته کار و کارگر بود که به‌تازگی از آن عبور کردیم. این هفته و روز کارگر را به همه کارگران عزیزمان تبریک عرض می‌کنیم. ما در شهرمان  بین ده تا 15 هزار نفر حال با تعریف‌های مختلف کارگر داریم. البته با تعریف وسیع‌تر کشاورز یک کارگری است که برای تولید تلاش می‌کند. ما به همه این کارگران عزیز که چرخاننده چرخ‌های صنعت و تولید هستند تبریک عرض می‌کنیم. در این زمینه نکاتی را عرض می‌کنم:

الف. لزوم اکرام و تکریم مقام کارگر

پایگاه و مقام کارگر باید گرامی داشته شود. کارفرمایان نباید به کارگران به‌عنوان عناصر دون و پست نگاه کنند، بلکه باید آن‌ها را عناصر اصلی تولید و صنعت کشور به شمار بیاورند. همچنین در رسیدگی مادی و مزایای مادی باید به کارگران تو جه کنند؛ مهم‌تر این که از لحاظ روحی، اخلاقی و شخصیتی باید جایگاه و مقامشان محترم شمرده شود. کارگران عزیز هم باید توجه کنند در شرایطی که کشورمان و همه کشورها قرار گرفته‌اند صنعت داخلی، تولید داخلی و کالای ایرانی را باید بیشتر و بهتر انجام دهیم و تولید کنیم. اگر بخواهیم شعار امسال که شعار هر سال است در واقع محقق شود و خرید کالای داخلی موجب تقویت اقتصاد کشور شود باید کارگران ما در تولید خود هم حجم و کمیت را افزایش دهند و هم استانداردها و کیفیت را رعایت کنند.

ب‌.لزوم توجه سرمایه‌گذاران و نظام بانکی

سرمایه‌گذاران و کارفرمایان به این مقوله باید توجه کنند. نظام بانکی و دستگاه اداری ما هم برای حمایت از صنعت، صنایع مناسب و پاک، تولید، کار و اشتغال و تقویت پایه‌های اقتصاد ملی وظایف مهمی دارند که  امیدواریم خداوند به همه ما توفیق عمل به وظایفمان عنایت بفرماید.

5. بزرگداشت هفته و روز معلم

هفته معلم و سالگرد شهادت استاد شهید مطهری است که به‌عنوان هفته معلم نام‌گذاری  شده است. یاد شهید مطهری و یاد شهیدان آموزش‌وپرورش را گرامی می‌داریم و تقدیم می‌کنیم به همه آن شهدا و شهیدان این جمع صلواتی بر محمد و آل محمد.

طبعاً قشر بسیار مهم معلم و مربی در آینده و امروز جامعه نقش اول و بسیار مهم دارد. ما در اینجا باید از همه مربیان، معلمان و مدیران عزیزی که چرخ تعلیم و تربیت را به حرکت درمی‌آورند و نسل نوجوان و جوان را تربیت می‌کنند و به مسئولیت مهم تعلیم و تربیت می‌پردازند تشکر کنیم. همچنین هفته معلم را به همه دست اندرکان نظام تعلیم و تربیت تبریک می‌گوییم و به خاطر رتبه‌ها و موفقیت‌هایی که دانش آموزان ما احراز می‌کنند که همه آن‌ها مرهون خدمات این عزیزان است تشکر کنیم.

ضمناً باید از همه خیّرینی که همراه آموزش‌وپرورش هستند سپاسگزار باشیم. قبلاً عرض کرده‌ام سه چهار سال قبل وقتی بررسی شد به این نتیجه رسیدند که اگر بخواهیم مدارس دو نوبت نباشند و فضای لازم برای آموزش‌وپرورش داشته باشیم باید هر سال ده مدرسه جدید ساخته شود. امکانات دولتی هم جواب نمی‌داد. دوستان همت کردند و همین‌طور خیرین پای‌کار آمدند. خود بنده باور نمی‌کردم و این امر محقق شد و ما در سه سال گذشته که ظاهراً وارد سال چهارم می‌شویم سی و سه یا سی و چهار مدرسه جدید با کمک خیرین پایه‌ریزی شد. اگر می‌خواست به دولت واگذار شود این بودجه‌ها وجود نداشت و کار زمین می‌ماند. البته وقتی خیرین  می‌آیند بودجه‌های تکمیلی‌اش از بودجه‌های رسمی کشور می‌آید. این حرکت بزرگی بود که پیگیری مسئولین و مردم خیّری که لزوماً همه آنان از پولداران سطح بالا نیستند و خیلی‌ها از این متوسطین هستند که همراهی می‌کنند جای تشکر و تقدیر دارد.

حضور خیرین در مدرسه‌سازی و بهداشت و درمان و در مسائل فرهنگی حضور چشمگیر است و باید از همه آنان تشکر کرد. مسائل منبر و محراب و حوزه‌های علمیه باید از سوی مردم تأمین شود و جای تقدیر و تشکر دارد از کسانی که در این زمینه هم اقدام می‌کنند. ما از معلمان و مربیان سپاسگزار هستیم. امیدواریم که نظام تعلیم و تربیت ما در مسیری که سند تحول ترسیم کرده است حرکت کند.

دستگاه تعلیم و تربیت باید هم به علم و دانش، آینده، فکر و پژوهش کشور فکر کند و هم به مسائل اخلاقی، معنوی، اجتماعی و سیاسی توجه وافر و جامع داشته باشد و هم دستگاه تعلیم و تربیت ما آنچه را که در سند تحول آمده است و آنچه در شورای آموزش‌وپرورش مورد تصویب و پیگیری قرار می‌گیرد را مطمع نظر قرار دهد. آموزش‌وپرورش ما می‌تواند نقش مهمی در ساختن شخصیت جامع فرزندان ما در آینده داشته باشد.

6. ماه رمضان فرصتی بی‌بدیل برای سالکان

موضوع دیگر در آستانه ماه مبارک رمضان قرار داریم. هر کس خطیب باشد قطعاً توصیه خواهد کرد. ماه رمضان یک فرصت بی‌بدیل معنوی، اخلاقی و اجتماعی است. ماه رمضان باید مشکلات اجتماعی ما را کاهش دهد، دردهای جامعه را معالجه کند و مفاسد اخلاقی را درمان کند. با این نگاه ماه رمضان را طراحی کنید، منتظر کسی نباشید. مسجدها و مراکز فرهنگی آماده ماه رمضان پرشکوه باشید. ائمه جماعات، هیئت‌های امنا، جوانان عزیز و مؤسسات فرهنگی و خیریه طوری برنامه‌ریزی کنند تا مساجد پر رونقی داشته باشند. به مسائل اعتقادی باید پرداخته شود. احکام و مسائل شرعی باید توسعه پیدا کند و فرهنگ‌سازی شود. این بخش عبادی و اعتقادی ماه رمضان است که باید با محوریت مساجد شاهد پیشرفت شهر باشیم. در کنار آن آسیب‌های اجتماعی دور و بر ما را گرفته است فقر و محرومیت وجود دارد و ماه رمضان باید فرصتی شود برای ارتقای اخلاقی، معنوی، هم‌بستگی اجتماعی و معالجه فقر و محرومیت در شهر و کشور. همه مساجد طوری برنامه‌ریزی کنند که در شعاع آن‌ها هیچ فقیر و محرومی باقی نماند.

7. قدردانی از فعالان بسیج سازندگی

تشکر می‌کنم از همه کسانی که در مسائل عمران، آبادی و رسیدگی به محرومان و مستمندان تلاش می‌کنند و به‌طور خاص ایام بسیج سازندگی بود که ناحیه مقاومت بسیج فعالیت‌های خوبی داشتند. گزارششان هم الآن دست من است هرچند فرصت ارائه آن نیست. دیروز هم جلسه‌ای بود که دوستان گزارش‌های خوبی دادند. از همه بسیجیان عزیزمان که در عرصه سازندگی و حمایت از مردم و فعالیت‌های اجتماعی تلاش می‌کنند سپاسگزاریم و برایشان آرزوی توفیق داریم.

8. لزوم اقدامات قاطع مسئولان در قبال بدعهدی‌های آمریکا

آخرین مطلب شرایط بین‌المللی ما در ماجرای برجام شرایطی است که باید به آن توجه کنیم. در این خصوص چند نکته را فهرست‌وار و فشرده عرض می‌کنم:

اگر آقای ترامپ اعتراضاتی دارد از دید ما هم در برجام نواقصی وجود داشت و دارد. ملت ایران و رهبر عظیم الشان انقلاب در قصه برجام همراهی کردند. اشکالاتش را غمض عین کردند تا دنیا ببیند و بداند که ایران حتی در جاهایی کوتاه هم می‌آید اما امنیت و صلح را مهم می‌داند. اگر امروز شما به برجام اشکال دارید دقیقاً شما یک معاهده بین‌المللی را نقض می‌کنید. ایران اهل تعامل و تفاهم بود. ایران با همه بحث‌ها، اهل نقض پیمان نیست. اما آقای ترامپ و این گروه‌های مستکبری که در عالم هستند پیمان‌های خودشان را نقض می‌کنند، البته برای اولین بار هم نیست: «إِنَّهُمْ لا أَيْمانَ لَهُمْ»[11] ما بارها شما را آزموده‌ایم که پایبند پیمان‌های خودتان نیستید. امروز هم اگر شما از پیمان قاطع بین‌المللی بیرون بروید برای ما جای شکفتی ندارد، چون ما شما را می‌شناسیم در طول چند قرن شما همیشه در ارتباط با جهانِ در حال پیشرفت و جهان سوم پیمان‌شکن بودید. اما باید بدانید:

الف. برجام یک سند غیرقابل تغییر و تفکیک

از نگاه ایران برجام نه قابل تغییر و نه قابل تفکیک است. این دو نکته اعتقاد ماست و برجام را هر چند اشکالاتی بر آن وارد می‌دانیم به هیچ و جه قابل بازنگری نمی‌بینیم. در ایران هیچ دستگاه‌ها مسئولی هم آماده مذاکره برای بازنگری در آن نیست.

ب. برجام یک سند مستقل از دیگر پرونده‌ها

ما برجام را یک سند مستقل از همه پرونده‌های دیگر می‌دانیم. ایران تا پای جان خود خواهد ایستاد و از امنیت خودش از موشک‌ها و صنایع دفاعی خود صیانت خواهد کرد. ما آماده هیچ برجامی در موضوعات دیگری نیستیم. این‌ها می‌گویند بیایید موشک‌هایتان را از بین ببرید و صنایع دفاعی خود را منهدم کنید، خود را خلع سلاح کنید؛ بعد پرهزینه‌ترین دولت از لحاظ هزینه‌های نظامی در منطقه ـ همین سعودی وابسته به امریکا ـ و اسرائیل اتمی دارای موشک‌های قاره‌پیما را به جان ایران ضعیف بیندازند. بدانید و آگاه باشید که ما بر سر این مسائل مذاکره نمی‌کنیم و آماده کوتاه آمدن از حق خود نیستیم. نگران تصمیمات شما هم نیستیم و به فضل خدا این ملت همان‌طور که در دفاع مقدس و در حرکت جهادی دفاع از عتبات و حرم نشان داد از آرمان‌های خود کوتاه نمی‌آید و در برابر زورگویی‌های شما به فضل خدا مقاومت خواهد کرد.

نسئلک اللهم و ندعوک باسمک العظیم الاعظم الاعز الاجلّ الاکرم یا الله و... یاارحم الرحمین، اللهم ارزقنا توفیق الطاعة و بعد المعصیة و صدق النیّة و عرفان الحرمة، اللهم انصر الاسلام و اهله و اخذل الکفر و اهله،خدایا دل‌های ما را به انوار ایمان و معرفت خودت روشن بفرما، اعمال ما را قبول بفرما، توبه، انابه و عبادات ما را مورد لطف و کرمت خود قرار بده، گناهان ما را ببخش، ما را از شر وساوس داخلی و بیرونی محافظت بفرما، آسیب‌ها را از جامعه ما دور بدار، نسل جوان ما را به اوج عزت، ایمان و افتخار برسان، همه مخاطرات را از کشور و امت اسلام دور بدار، شر دشمنان اسلام به‌ویژه اسرائیل غاصب را از سر همه مرتفع بفرما، شر تکفیری‌ها، داعشی ها و تروریست‌ها را به خودشان بازبگردان، ما را از همه خطرات مصون بدار، باران رحمت و برکاتت را بر ما نازل بفرما، مشکلات اقتصادی کشور را مرتفع بفرما، مسئولان ما را به انجام وظایف، خدمات صادقانه و الهی‌شان آشنا و موفق بدار،مریضان ما، مریضان مدنظر و جانبازان را شفا کرامت بفرما، مسلمانان مظلوم بحرین، یمن، عراق، سوریه، میانمار و دیگر مسلمانان مظلوم در اقصا نقاط جهان را نجات کرامت بفرما، اموات و درگذشتگان ما، درگذشتگان از این جمع و تازه درگذشتگان را غریق بهار رحمتت بفرما،ما را با نواقص خودمان آشنا بفرما، ارواح تابناک شهیدان، شهیدان اسلام و انقلاب اسلامی، شهیدان دفاع مقدس، شهیدان مدافع حرم و مقاومت و بین‌الملل اسلامی شهدای این جمع و امام شهدا را با شهدای کربلا محشور بفرما.

بسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ اللَّهُ الصَّمَدُ لَمْ يلِدْ وَلَمْ يولَدْ وَلَمْ يكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ[12]

 


[6]ـ سوره آل عمران، آیه 102.

[7]- سید رضی، نهج‌البلاغه (صبحی صالح)، خطبه 204، ص 321

[8]ـ سوره بقره، آیه 197.

[9]- سید رضی، نهج‌البلاغه (صبحی صالح)، خطبه 193، ص 304.

[10]- همان

[11]- سوره توبه، آیه 12

[12]- سوره اخلاص