خطبه اول

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرحمن الرحیم«الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی هَدَانَا لِهَذَا وَمَا کنَّا لِنَهْتَدِی لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللّه»[1]؛ ثم الصلاة و السلام علی سَیِّدِنَا وَ نَبِیِّنَا أَبِی الْقَاسِمِ مُحَمَّدٍ وَ عَلی آله الأطیَّبینَ الأطهَرین لاسیُّما بقیة‌اللّه فی الارضین.

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرحمن الرحیم«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ»[2] عِبادَالله اُوصیَکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی اللّه وَ مُلازِمَة اَمرِه وَ مُجانِبَة نَهیِه وَ تَجَهَّزوا رَحِمَکم اللّه، فَقَد نُودِیَ فیکُم بِالرَّحیل وَ تَزَوَّدوا فَإِنَّ خَیرَ الزّاد التقوی.

وظیفه جوانان و نوجوانان از دیدگاه قرآن و روایات

دوران جوانی و نوجوانی، حساس و سرنوشت‌ساز و تعیین‌کنندهٔ شخصیت انسان است. برای استفادهٔ صحیح از جوانی، باید به یک راهنمای آگاه و آشنا به مسیر و دور از خطا و اشتباه رو آورد و بهترین راهنما قرآن و احادیث صحیح معصومین (ع) است.

دوران جوانی، دوران قوت و قدرت

«اللّهُ الَّذِی خَلَقَکمْ مِنْ ضَعْف ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ ضَعْف قُوَّةً ثُمَّ جَعَلَ مِنْ بَعْدِ قُوَّة ضَعْفاً وَ شَیبَةً»[3]خدا همان کسی است که شما را آفریده در حالی که ضعیف بودید; سپس بعد از این ضعف و ناتوانی قوت بخشید، و باز بعد از قوت، ضعف و پیری قرار داد.

جوانان فطرتی پاک دارند و پاکی‌ها را می‌پذیرند و به آن جامهٔ عمل می‌پوشانند. پیامبر اسلام (ص) در اوایل دعوت خود، با جوانانی روبه‌رو شد که سخنان پاک او را بر فطرت پاک خود نوشتند. ایشان می‌فرماید:«اوصیکمْ بِالشُّبّانِ خَیرا فَاِنَّهُمْ اَرَقُّ اَفـْئِدَةً »[4]من شما را به نیکی با جوانان توصیه می‌کنم، به سبب این‌که آن‌ها دلی رقیق و قلبی فضیلت‌پذیرتر دارند. جوانان سخنانم را پذیرفتند و با من پیمان محبت بستند.

دوران جوانی و نوجوانی فرصتی بسیار ارزشمند و بی‌بدیل است. حضرت علی (ع) می‌فرمایند:«شَبابِک قَبلَ هَرَمِک، وصِحَّتِک قَبلَ سُقمِک»[5]جوانی را قبل از پیری، و سلامتی را قبل از مریضی دریاب.

برخی از فرصت‌طلبان از استعداد بکر و تازهٔ جوانان سوءاستفاده می‌کنند و آنان را به‌سوی قدرت، ثروت و شهوت سوق می‌دهند، اما اسلام با سه مقولهٔ اخلاق، عقاید و احکام، دنیا و آخرت یک جوان را ترسیم نموده و وظایفی را اعم از دنیوی و اخروی برای جوانان و نوجوانان برشمرده است که در اینجا به مهم‌ترین آن‌ها اشاره می‌کنیم.

1.تحصیل علم و دانش

اسلام به فراگیری علم و دانش تأکید بسیار دارد و اولین آیه‌ای که نازل شده به خواندن و نوشتن امر کرده است:
«اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّک الَّذِی خَلَقَ خَلَقَ الْإِنْسانَ مِنْ عَلَق اقْرَأْ وَ رَبُّک الْأَکرَمُ الَّذِی عَلَّمَ بِالْقَلَمِ عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ یعْلَمْ»[6]بخوان به نام پروردگارت که جهان را آفرید، همان کسی که انسان را از خون بسته‌ای خلق کرد. همان کسی که به‌وسیلهٔ قلم تعلیم نمود و به انسان آنچه را نمی‌دانست یاد داد.

اصلاحات جوامع انسانی از قلم‌های مؤمن شروع می‌شود و فساد و تباهی اجتماعات نیز از قلم‌های مسموم و فاسد مایه می‌گیرد.بی‌جهت نیست که قرآن به قلم و آنچه با قلم می‌نویسند، سوگند یاد می‌کند «ن وَ الْقَلَمِ وَ ما یسْطُرُونَ»[7]قلمی که می‌توان به‌واسطهٔ آن علم را منتشر و در سینهٔ تاریخ ماندگار کرد.

قرآن تحصیل علم و دانش را پایه و مقدمهٔ تربیت و تزکیه و تعلیم را یکی از اهداف پیامبران برمی‌شماردو هیچ‌وقت عالمان و دانشمندان را با جاهلان مساوی نمی‌داند.

«هَلْ یسْتَوِی الَّذِینَ یعْلَمُونَ وَ الَّذِینَ لا یعْلَمُونَ»[8]آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند برابرند؟ معصومین (ع) اهمیت خاصی برای تحصیل علم قائل بوده‌اند تا جایی که پیامبر اسلام (ص) تحصیل دانش را بر هر مسلمانی واجب دانستهو دانشجویان را مجاهد فی سبیل اللهخطاب می‌کنند و می‌فرمایند:هر کس در طریق تحصیل علم از دنیا برود، شهید مرده است.

علم به دانشی گفته می‌شود که در طریق خدمت و صلاح مردم و شناخت معبود باشد و اگر مایهٔ غرور و غفلت و ظلم و فساد باشد; قیل و قالی بیش نیست.

دوران فراگیری دانش، نوجوانی و جوانی است و بیشتر توجه و خطاب قرآن کریم و معصومین (ع) به جوانان است. لذا جوانان باید با توجه به مبانی دینی، به تحصیل علم بپردازند و عقب‌ماندگی و رشدنیافتگی مسلمانان را که ریشه در ظلم حاکمان ظالم و فاسد و توطئهٔ دشمنان اسلام دارد، جبران نمایند.

2. کار و کوشش

جوان باید با نیرو و قدرت خود برای رسیدن به مقصود که تحصیل علم و هنر و یا آموختن صنعت و... است، بکوشد. قرآن با برشمردن زمینه‌های تلاش و کوشش در همین کرهٔ خاکی، به استفادهٔ صحیح از آن توصیه می‌کند:«و رَزَقَکمْ مِنَ الطَّیباتِ لَعَلَّکمْ تَشْکرُونَ»[9]خداوند شما را از نعمت‌های پاکیزه بهره‌مند ساخت، شاید شکرگزار باشید.

علی (ع) در تفسیر آیهٔ «وَ لا تَنْسَ نَصِیبَک مِنَ الدُّنْیا»[10]می‌فرمایند:سلامت، نیرومندی، فراغت، جوانی و نشاط و بی‌نیازی خود را فراموش منما و در دنیا از آن بهره ببر و متوجه باش که از آن سرمایه‌های عظیم، به نفع آخرتت استفاده کنی.

خداوند در قرآن صریحاً می‌فرماید:«وَ لَقَدْ مَکنّاکمْ فِی الْأَرْضِ وَ جَعَلْنا لَکمْ فی‌ها مَعایشَ قَلِیلاً ما تَشْکرُونَ»[11]ما تسلط و مالکیت و حکومت زمین را برای شما قرار دادیم و وسایل زندگی را برای شما فراهم ساختیم.

به این معنا که خداوند وسایل تلاش را فراهم نموده است و دسترسی نداشتن به آن‌ها نشان کوتاهی و سستی خود ماست، لذا پیامبر اسلام (ص)می‌فرمایند:هر شب ملائکه به زمین می‌آیند و ندا سر می‌دهند که ای فرزندان آدم! تلاش و کوشش نمایید.[12]

جوانان می‌توانند با استفاده از نیروی جوانی تلاش خود را در هر رشته‌ای مضاعف نمایند، تا به رفاه زندگی دنیاو آرامش ابدی آخرت دست یابند. امام باقر (علیه‌السلام) در دعاهایش می‌فرماید:«أَسْأَلُک اللَّهُمَّ الرَّفَاهِیةَ فِی مَعِیشَتِی مَا أَبْقَیتَنِی مَعِیشَةً أَقْوَی بِهَا عَلَی طَاعَتِک»[13]پروردگارا، در زندگی‌ام آن‌چنان رفاهی قرار بده که با آن به اطاعت و بندگی تو توانا شوم.

البته تلاش و کوشش برای کسب روزی باید از طریق صحیح و مشروع باشد.«طَلَبَ الحَلالِ فَریضَةٌ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ وَ مُسِلِمَةٍ»[14] به دنبال رزق و روزی حلال رفتن بر هر زن و مرد مسلمان واجب است.

3.اهتمام به ازدواج

ازدواج یکی از محبوب‌ترین کانون نزد خداوندو از سنت‌های پیامبر اسلام (ص) است که با آن می‌توان نصف دین خود را تضمین کرد. قرآن کریم امر به ازدواج می‌کند و می‌فرماید:«وَ أَنْکحُوا الْأَیامی مِنْکمْ وَ الصّالِحِینَ مِنْ عِبادِکمْ وَ إِمائِکمْ إِنْ یکونُوا فُقَراءَ یغْنِهِمُ اللّهُ مِنْ فَضْلِهِ»[15]مردان و زنان بی‌همسر را همسر دهید و هم‌چنین غلامان و کنیزان صالح و درستکارتان را، اگر فقیر و تنگدست باشند خداوند آنان را از فضل خود بی‌نیاز می‌سازد، خداوند واسع و آگاه است.

پیامبر اسلام (ص) جوانان مجرد را مذمت می‌کنند و می‌فرمایند: «شرارکم عزائبکم»[16]بدترین شما مجردان‌اند.خداوند صریحاً مسئلهٔ مالی خانواده‌ها را تضمین نموده است و جوانان نباید به خاطر فقر از ازدواج سر باز زنند. امام صادق (ع) می‌فرمایند:«الرِّزْقُ مَعَ النِّسَاءِ وَ الْعِیَالِ»[17]روزی همراه همسر و فرزند است.

جوان برای رشد خود نیازمند به آرامش روحی و فکری است و این آرامش می‌تواند در سایهٔ ازدواج مهیا شود. علاوه بر آن، ازدواج اولین مرحلهٔ خروج از خودِ طبیعی و توسعه پیدا کردن شخصیت انسان استو انسان را پختهو شخصیت او اجتماعی می‌سازد و ثمراتی چون حفظ و تقویت ایمان و معنویت، بهره‌مندی از نشاط جوانی،پاک ماندن از فساد و انحرافات جنسی، محفوظ ماندن از بیماری‌های عصبی و روانی و... را به ارمغان می‌آورد.

4. دوری از هوای نفس و شهوت

بالاترین غریزهٔ انسان، غریزهٔ شهوت است که اوج آن در دوران جوانی است و بزرگ‌ترین مانع رشد یک جوان، شهوت‌پرستی و هوای نفس اوست.

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیمِ «وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ»[18]

خطبه دوم

اعوذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم،نحمده علی ما کان و نستعینه من امرنا علی ما یکون و نؤمن به و نتوکل علیه و نستغفره و نستهدیه و نعوذ به من شرور انفسنا و سیئات اعمالنا و نصلی و نسلم علی سیدنا و نبینا العبد المؤید و الرسول المسدد المصطفی الأمجد ابی‌القاسم محمد (ص) و علی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و علی صدیقة الطاهرة فاطمة الزهراء و علی الحسن و الحسین سیدی شباب اهل الجنة و علی ائمة المسلمین علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و الحسن بن علی و الخلف القائم المنتظر (عج)، حججک علی عبادک و أمنائک فی بلادک، ساسة العباد و ارکان البلاد و ابواب الایمان و امناء الرحمان و سلالة النبیین و صفوة المرسلین و عترة خیرة رب العالمین صلواتک علیهم اجمعین.

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرحمن الرحیم«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ»[19] عِبادَالله اُوصیَکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی اللّه وَ مُلازِمَة اَمرِه وَ مُجانِبَة نَهیِه وَ تَجَهَّزوا رَحِمَکم اللّه، فَقَد نُودِیَ فیکُم بِالرَّحیل وَ تَزَوَّدوا فَإِنَّ خَیرَ الزّاد التقوی.

 

شهادت حضرت زینب

حضرت زینب (س) شخصیتی عالمه و از هر جهت علمی بودند که بخشی از این علم بر اثر شاگردی در محضر پدر و مادر بزرگوارشان بوده و بخش دیگر آن لطف و عنایت خداوند بر افرادی است که در مسیر حق قرار می‌گیرند.ابعاد معنوی و تقوای ملکوتی درمجموع، شخصیت جامعی از حضرت زینب (س) می‌سازد که بهترین الگو برای افراد بشر اعم از زنان و مردان به شمار می‌رود ازاین‌رو زنان مسلمان و زنان ایرانی باید به وجود چنین الگویی در دین اسلام افتخار کنند و پیرو مکتب آن بانوی بزرگوار باشند.بصیرت زینب (س) علاوه بر مقاومت ایشان موجب شد تا آخرین لحظات در راه حق ایستادگی کرده و مسیر صحیح را برگزیند لذا اگر جامعه امروز ما بخواهد راه صلاح و رستگاری را طی کند باید دو عنصر بصیرت و صبر را در رأس امور خود قرار دهد.

بیشترین شناختی که ما از این بانوی بزرگوار سلاله عصمت و طهارت پیدا کرده‌ایم به پس از واقعه عاشورا برمی‌گردد و درواقع می‌توان گفت اگر واقعه عاشورا نبود، بسیاری از ابعاد شخصیتی حضرت زینب (س) نهفته می‌ماند.جامعه امروز ما در چند محور می‌تواند از حضرت زینب (س) درس بیاموزد که مهم‌ترین محور، عبادت وی است که حتی در بحرانی‌ترین شرایط نیز ترک نشد.

اعتکاف

اعتکاف فرصتی است برای پاک نمودن زنگارهای دل و کسب زاد و توشه سفر آخرت و در حقیقت ورود به عرصه جهاد اکبر و مبارزه با نفس است.اعتکاف مجموعه‌ای مرکب از مهم‌ترین عبادات واجب و مستحب است؛ لذا معجونی است شفابخش و سازنده؛ هم اثر نماز در آن است که یاد خدا و بازدارندگی از گناهان باشد و هم نتیجه روزه که سر‌ی از اسرار الهی است. انسان اگر کمترین توجهی به پرونده خویش داشته باشد، می‌بیند کوله باری از گناهان، آن را پر کرده است. اعتکاف فرصتی برای تخفیف بار گناهان است.

اهمیت و فضیلت اعتکاف

خداوند متعال هدف از خلقت را در قرآن کریم عبادت و بندگی بیان نمود: «وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِیعْبُدُونِ»[20]

اعتکاف ازآنجاکه عملی است که مطابقت با هدف کلی نظام آفرینش دارد لذا مثل سایر عبادت از اهمیت بسزایی برخوردار است، منتهی نکته قابل‌توجه آن است که اعتکاف تنها یک عبادت نیست بلکه مجموعه‌ای از بهترین عبادت است، روزه، نماز، حضور در مسجد، دعا، تهجد تلاوت قرآن و... ازجمله کارهایی است که معتکفان در طول روزهای اعتکاف به آن‌ها  مشغول‌اند. که هرکدام آن‌ها تأثیر بسزایی در رشد و تعالی روح انسان و کسب تقوا دارد.

هفته مبارزه با بی‌سوادی

سوادآموزی نخستین گام در توسعه فردی و اجتماعی

یکی از دشواری‌های اساسی در کشورهای درحال‌توسعه، مسئله بی‌سوادی است. در کشورهای توسعه‌یافته میزان بی‌سوادی در میان افراد بالاتر از 13 سال بین 3 تا 4 درصد است؛ درحالی‌که این رقم در مورد کشورهای درحال‌توسعه از مرز 50 درصد نیز بالاتر می‌رود. در برخی از کشورها از 80 درصد هم فراتر رفته است. ضعف آموزش‌وپرورش در درجه اول، ناشی از عدم کفایت تعداد معلمین مدارس و کمبود وسایل و امکانات آموزشی است. روشن است که مشکلات در کشورهایی که در آن‌ها جمعیت‌ها به زبان‌ها و لهجه‌های متفاوت گفت‌وگو می‌کنند، شدیدتر است. پایین بودن میزان تعلیم عمومی، نتایج اسف‌باری در زمینه‌های مختلف فنی، اداری، اجتماعی، اقتصادی به بار آورده است؛ به‌طوری‌که در این زمینه‌ها به میزان ناچیزی متخصص در این کشورها وجود دارد. در کشورهای جهان سوم آموزش به‌طور ناهماهنگی در میان مردم انتشار یافته است. عوامل جنسیت، شهرنشینی و وضع اقتصادی در سوادآموزی دخالت دارد. به‌علاوه، مهم‌تر از همه مسئله فرار مغزها را باید از زمره مسائل کشورهای جهان سوم دانست.

یکی دیگر از دشواری‌های ممالک جهان سوم در اشاعه دانش، افت تحصیل است، بدین معنی که تعداد زیادی از کودکان و نوجوانان مدت زیادی از سال را در شهرها و روستاها به کار اشتغال دارند و نمی‌توانند عملاً از امکانات آموزشی بهره‌مند شوند؛ زیرا اکثر خانواده‌ها به درآمد فرزندان محتاج‌اند. نتیجه اینکه مطالب و مواردی که در این مدارس تدریس و یا آموخته می‌شود، با نیازهای توسعه این کشورها بی‌ارتباط است.

در دنیای امروز بی‌سوادی مترادف با اتلاف منابع و نیروی انسانی است. به‌موازات پیشرفت علوم و فن‌آوری، تربیت و به‌کارگیری درست نیروها در کامیابی برنامه‌های توسعه اقتصادی و اجتماعی مفید و لازم است. آموزش و به‌کارگیری، از میان بردن جهل، باعث کارآفرینی و انگیزه حضور و مشارکت در عرصه‌های سیاسی و اجتماعی می‌گردد و مدیریت آموزشی با همکاری سازمان‌های مختلف باعث ایجاد سازمان‌های محلی می‌شود. ابتدا سوادآموزی و مبارزه با بی‌سوادی توسط دستگاه‌هایی چون آموزش‌وپرورش، جهاد سازندگی، جامعه روحانیت، جهاد دانشگاهی و نهضت سوادآموزی به‌صورت شورایی اداره می‌شد که هم‌اکنون زیر نظر سازمان آموزش‌وپرورش و به‌صورت یک واحد جدا به کار خود ادامه می‌دهد.

آغاز سال تحصیلی

از همه تلاش‌های ارزنده و برنامه‌های سازنده‌ای که در صف و ستاد و در همه مدارس کشور توسط مدیران، معلمان و دانش‌آموزان دنبال می‌شود و بخصوص از خانواده‌هایی که برای رشد فرهنگی و علمی و اجتماعی فرزندانشان همکاری و اهتمام لازم را مبذول می‌دارند، تشکر و تقدیر می‌کنیم و آمادگی کانون تربیت اسلامی را در سراسر کشور برای مساعدت و همراهی با تمامی ارکان آموزش‌وپرورش در راستای تحقق سیاست‌های ابلاغی و اجرای اسناد تحولی اعلام می‌داریم و امیدواریم اعضای محترم کانون در این مسیر از هیچ تلاش و همکاری دریغ نورزند.

از خدای متعال می‌خواهیم که سال تحصیلی جدید را سال پیشرفت آموزش‌وپرورش و سمت‌گیری آن به‌سوی تحقق آرمان‌های انقلاب قرار دهد. و در کنار موفقیت‌های انقلاب اسلامی در عرصه‌های داخلی و بین‌المللی، موفقیت‌های چشمگیری را نصیب عرصه تعلیم و تربیت فرماید.

نسئلک اللهم و ندعوک باسمک العظیم الاعظم الأعزّ الأجلّ الاکرم یا الله ... یا ارحم الرحمین. اللهم ارزقنی توفیق الطاعة و بعد المعصیة و صدق النیّة و عرفان الحرمة؛ اللهم انصر الاسلام و اهله و اخذل الکفر و اهله.

 

 

 

 

 


[1]. سوره اعراف، آیه 43.

[2]. آل‌عمران 102.

[3]. سوره روم، آیه 54.

[4]. مهم‌ترین وظیفهٔ جوانان و نوجوانان در عصر حاضر از دیدگاه قرآن و روایات

[5]. محمد تمیمی، غررالحکم و دررالکلم، (قم: دفتر تبلیغات اسلامی، 1366)، ص 340

[6]. سورهٔ علق، آیهٔ 1 ـ 5

[7]. سورهٔ قلم آیهٔ 1

[8]. سوره زمر آیه 19.

[9]. سوره انفال آیه 26.

[10]. سوره قصص آیه 77.

[11]. سوره اعراف آیه 10.

[12]. محدث نوری، مستدرک الوسائل، (قم: مؤسسهٔ آل البیت)، ج 2، ص 35.

[13]. محمدباقر مجلسی، بحارالانوار، ج 91، ص 268

[14]. همان، ج 103، ص 1

[15]. سوره نور آیه 32.

[16]. طبرسی، مجمع‌البیان، ج 3، ذیل آیهٔ 32 سورهٔ نور

[17]. الحویزی العروسی، تفسیر نور الثقلین، ج 3، ص 595.

[18]. سوره والعصر.

[19]. سوره حشر آیه 18.

[20]. سوره ذاریات، آیه 56.