خطبه اول

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرحمن الرحیمالْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی هَدَانَا لِهَذَا وَمَا کنَّا لِنَهْتَدِی لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللّه[1]؛ ثم الصلاة و السلام علی سَیِّدِنَا وَ نَبِیِّنَا أَبِی الْقَاسِمِ مُحَمَّدٍ وَ عَلی آله الأطیَّبینَ الأطهَرین لاسیُّما بقیة‌اللّه فی الارضین.

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرحمن الرحیم«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ»[2] عِبادَالله اُوصیَکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی اللّه وَ مُلازِمَة اَمرِه وَ مُجانِبَة نَهیِه وَ تَجَهَّزوا رَحِمَکم اللّه، فَقَد نُودِیَ فیکُم بِالرَّحیل وَ تَزَوَّدوا فَإِنَّ خَیرَ الزّاد التقوی.

امانت در اسلام

از نشانه‌های ایمان مؤمن، امانت‌داری مؤمن است. ایمان دارای آثار و برکاتی است که یکی از آن‌ها امانت‌داری و دوری از خیانت در امانت است. ایمان در زندگی فردی و اجتماعی آثار جدی و مهمی دارد، در واقع ایمان جدا از زندگی بشر نیست. دلی که از ایمان سرشار باشد منشأ و آثار آن را می‌توان در زندگی اجتماعی، فردی و خانوادگی دید. یکی از میوه‌های ایمان امانت‌داری انسان مؤمن است. در دو جا از قرآن که خداوند مؤمنان را معرفی می‌کند یکی از آن‌ها را امانت‌داری می‌داند.

نشانهٔ انسان مؤمن

در اول سوره مؤمنون برای مؤمنین 6 صفت ذکر شده است. پنجمین صفت برای مؤمن «وَالَّذِینَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ»[3] است. مؤمنان کسانی هستند که عهدها و پیمان‌های خود را رعایت می‌کنند، آن‌ها حافظ اموالی هستند که امانت گرفته‌اند و وقتی با کسی پیمانی می‌بندند حتی با دشمن خود رعایت آن پیمان را می‌کند. ایمان یک گوهر قلبی و اعتماد به خداست. از مهم‌ترین نشانه‌های آن امانت‌داری و وفای به عهد است.

حضرت محمد (ص) دراین‌باره می‌فرماید: « لَم يَبعَث نَبيّا إِلاّ بِصِدقِ الحَديثِ و َأَداءِ المانَةِ إِلَى البَرِّ و َالفاجِرِ »[4]

خداوند در طول تاریخ هیچ پیامبری را مبعوث نکرده است مگر بر حمل این دو پیام:

1- راستگویی

2- امانت‌داری و بازگرداندن آن به صاحب‌مال

انسان مؤمن کسی است اگر دشمن، کافر و یا فردی بی‌ایمانی به او مالی را به امانت داد حافظ آن مال است.

امانت‌داری از دیدگاه رسول‌الله (ص)

در اخلاق اجتماعی اسلام و روابطی که بین افراد وجود دارد اسلام بر اهمیت امانت‌داری و وفای به عهد تأکید کرده است. حضرت محمد (ص) با الهام از آیه 8 سوره مؤمنون: «وَالَّذِینَ هُمْ لِأَمَانَاتِهِمْ وَعَهْدِهِمْ رَاعُونَ»[5] فرمودند: « لا إیمان لمن لا أمانه له و لا دین لمن لا عهد له»[6]

«کسی که امانت‌داری نکند ایمان ندارد و کسی که امانت را کوچک شمارد از ما نیست.»

خیانت در امانت گناه بزرگی است و پیامبر اکرم (ص) در مورد کوچک شمردن امانت اشاره به تعلق نداشتن انسان از خود می‌داند. ایمان به خواندن نماز شب نیست، ارزش گزاری در ایمان، نماز، روزه و سایر عبادات نیست بلکه وفای به عهد و اهمیت بر امانت است.

ایمان و جلوگیری از گناه

ایمان واقعی برای مؤمن ایمانی است که بازدارنده او از گناه و شهوت باشد. درواقع ایمان انسان در حفظ مال و اموال دیگران هدایت می‌کند و اجازه خیانت در اموال دیگران را به ما نمی‌دهد و همچنین ایمان پشتوانهٔ محکمی برای وفای به عهد و ایمان است.

امانت از دیدگاه امام باقر (ع)

گاهی اوقات اصحاب و یاران امام باقر (ع) از ایشان می‌پرسیدند؛ چرا امانت دشمنان و حتی مخالفان خود را در نزدتان نگه می‌دارید، ایشان با تأکید زیاد فرمودند: «امانت مرز دوستی و دشمنی ندارد، در امانت باید صیانت کرد حتی اگر صاحب امانت قاتل پدرت و یا دشمن خونین تو باشد.»

حدود امانت

امانت‌داری حدود و محدوده‌ای است و مصداق آن نگهداری پول اشخاص در نزد تو باشد این یک مصداق اولیه امانت است اما در منطق قرآن امانت‌دار دارای درجات گستردهٔ زیادی است. امانت مصداق‌های زیادی است به‌طور مثال کارگری که در کارخانه کار می‌کند ابزار و وسایل موجود در کارخانه امانتی در نزد کارگر است. امانت فقط به نگهداری مال دیگران نیست، امانت به حفظ ابزار و کالاهای موجود در محل کار نیز هست. فرزندان ما که برای یادگیری علم به مدرسه می‌روند امانتی در نزد معلم و مربیان است و از همه مهم‌تر فرزندان نیز امانتی از طرف خداوند در نزد پدر و مادر است.

امانت بزرگ الهی در نزد انسان

در منطق اسلام، حکومت و ادارهٔ جامعه نیز امانتی الهی در دست مسئولان و زمامداران است. از دیدگاه قرآن کریم هر آنچه در این دنیا وجود دارد و در اختیار ما است و از امانت‌های الهی می‌باشد. حیات و زندگی، عمر و جوانی، فکر و نعمت‌های بزرگ الهی همه از امانات خداوند در نزد ما است. گسترهٔ امانت متفاوت است یک امانت مربوط به امانات مردمی است و یک امانت هم امانات الهی در نزد ما است. همهٔ این امانت‌ها برای ما وظایف و مسئولیت‌هایی را به وجود می‌آورد که باید آن را به نحو احسن انجام دهیم. نگهداری و صیانت از امانت خداوند در گرو دستور خداوند است. درواقع خداوند برای این همه نعمت‌هایی که در اختیار ما گذاشته است وظایف و قوانینی را هم مشخص نموده، چگونه این امانت‌ها را استفاده کنیم.

امانت خاص خداوند

خیانت در اموال عمومی گناه بیشتری دارد تا در اموال خیانت در اموال خصوصی. بعضی از آیات اشاره به امانت خداوند دارد همهٔ عالم امانت خداوند است اما بعضی از نعمت‌ها، امانت‌های خاص خداوند است. آیه امانت که آیهٔ مشهوری است:

 «إِنَّا عَرَضْنَا الْأَمَانَةَ عَلَى السَّماوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالْجِبَالِ فَأَبَیْنَ أَن یَحْمِلْنَهَا وَأَشْفَقْنَ مِنْهَا وَحَمَلَهَا الْإِنسَانُ إِنَّهُ کَانَ ظَلُوماً جَهُولاً»[7]

امانت نعمت الهی نیست، امانت خاص خداوند، عقل، امامت و ولایت و قرآن است.

توجه آیات قرآن به امانت

آیه 282 سوره بقره اشاره با امانت مردمی دارد. این آیه، آیه‌ای طولانی است و بر طبق این آیه اگر با کسی وارد معامله می‌شود، معامله را بنویسید و یا شاهد بگیرید تا از دعوای طرفین در آینده جلوگیری کند و اگر از شما کسی مالی را به‌صورت امانت در اختیار دیگری قرار داد آن را به دور از هرگونه خیانت به صاحب مال برگرداند و در خیانت کردن به امانت باید از خدا بترسد.

خداوند در آیه 27 سوره انفال می‌فرماید:«يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَخُونُوا اللَّهَ وَالرَّسُولَ وَتَخُونُوا أَمَانَاتِكُمْ وَأَنْتُمْ تَعْلَمُونَ»[8]

«در امانت خدا و امانت رسول خدا و امانت‌های خودتان خیانت نکنید.»

یک امانت، امانت دین الهی است و باید آن را با صیانت به نسل‌های آینده منتقل کنیم. در اخلاق اجتماعی امانت‌داری و وفای به عهد دو مشخصهٔ مهم انسان مؤمن است باید روح امانت‌داری و اخلاق اجتماعی را در بین فرزندانمان نهادینه کنیم.

«بِسْمِ اللّه الرحمن الرحیم، وَالْعَصْرِ، ان الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ، إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ»[9]

خطبه دوم

اعوذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم،نحمده علی ما کان و نستعینه من امرنا علی ما یکون و نؤمن به و نتوکل علیه و نستغفره و نستهدیه و نعوذ به من شرور انفسنا و سیئات اعمالنا و نصلی و نسلم علی سیدنا و نبینا العبد المؤید و الرسول المسدد المصطفی الأمجد ابی‌القاسم محمد (ص) و علی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و علی صدیقة الطاهرة فاطمة الزهراء و علی الحسن و الحسین سیدی شباب اهل الجنة و علی ائمة المسلمین علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و الحسن بن علی و الخلف القائم المنتظر (عج)، حججک علی عبادک و أمنائک فی بلادک، ساسة العباد و ارکان البلاد و ابواب الایمان و امناء الرحمان و سلالة النبیین و صفوة المرسلین و عترة خیرة رب العالمین صلواتک علیهم اجمعین.

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرحمن الرحیم«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ»[10]

 عِبادَالله اُوصیَکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی اللّه وَ مُلازِمَة اَمرِه وَ مُجانِبَة نَهیِه وَ تَجَهَّزوا رَحِمَکم اللّه، فَقَد نُودِیَ فیکُم بِالرَّحیل وَ تَزَوَّدوا فَإِنَّ خَیرَ الزّاد التقوی.

سخن حضرت علی (ع) در مورد بهره از عمر

حضرت امیرالمؤمنین (ع) همواره ما را با خویشتن‌داری و دوری از گناهان و پرهیز از هوای نفس و آمادگی برای لقاء خداوند دعوت کرده است به ما یادآور شده‌اند که اعتماد ما بر این عالم راه خطایی است که انسان‌های دیگر آن را طی کرده است. ما در پهنهٔ هستی نقطهٔ کوچکی هستیم و در برابر اقیانوس عالم قطرهٔ ناچیزی هستیم. هنر ما باید بهره‌گیری از فرصت‌ها و استفاده از ارزش‌های اخلاقی باشد.

دهه فجر

در آستانهٔ جشن پیروزی انقلاب اسلامی و ایام‌الله دههٔ فجر هستیم. این دهه کشور ما با تحولی بزرگ روبه‌رو کرد پس از سال‌ها استعمار و استبداد که مانند زنجیر بر این ملت حلقه زده بود، ملت ما با رهبری امام (ره) خود را آزاد کرد. ما باید با اتفاقات و حوادث آن دوران آشنا باشیم و آن‌ها را هرگز از یاد نبریم و بدانیم کشور ما این پیروزی بزرگ را با چه سختی‌ها و رنج به دست آورده است.

انقلاب امانت الهی

انقلاب و دههٔ فجر از خون شهیدان به دست ما سپرده شده است و این دو امانت الهی است که از خدا به ما امانت رسیده است. این امانت الهی اقتضائاتی دارد که همهٔ مردم و مسئولان باید به آن توجه کنند. انقلاب ما یک امانت الهی است، به‌واسطهٔ همین امانت ملت ما نتوانست با رشادت‌ها طعم شیرین پیروزی را بچشد و معادلات دشمنان انقلاب و اسلام را به هم بریزد در حفظ این امانت باید تمام توان و تلاش خود را خرج کنیم که مبادا خداوند این امانت الهی را از ما بگیرد. اگر ملتی در جهالت باشد و هیچ خط‌مشی از دین الهی در مسیر حرکتش نباشد قطعاً این ملت راه به جایی نخواهد برد. ملت ما با شعار حفظ دین و دوری از جهل به پیروزی رسید.

حفظ انقلاب

یکی از شرایط حفظ انقلاب این است که باید مبانی انقلاب و پایه‌های انقلاب را درست بشناسیم و این شناخت را به نسل جدید منتقل کنیم. جوانان امروز باید خودشان در تکاپوی شناخت ارزش‌های انقلاب و امام (ره) باشند. شرط مهم این امانت این است که همهٔ مسئولان، استادان، روحانیون و دانشجویان ما به‌تناسب موقعیتشان با آرمان‌ها و اهداف والای انقلاب آشنا شوند و گام بردارند. این نظام را نظام الهی بدانند نظامی که مبتنی بر خون شهیدان و پیام‌های امام (ره) است.

گروه‌ها و جناح سیاسی وظیفه سنگینی برای حفظ انقلاب دارند. جشن‌های دههٔ فجر نباید جشن‌های تشریفات باشند، باید به عمق انقلاب توجه کرد.

حادثه 11 سپتامبر

واقعه 11 سپتامبر بر روی جغرافیا و سیاست کشورهای دیگر تأثیر فراوان داشته است. سرچشمهٔ حوادث 11 سپتامبر خود آمریکا است. حجم بالای مقالات و تحلیلات این حادثه تا به امروز در سراسر جهان منتشر شده است. گروه‌های تند صهیونیستی و کشورهای غربی سعی دارند جهان را به تقابل دو گروه تبدیل کنند و جهان را به جنگ دو فرهنگ تبدیل کنند. وجههٔ اسلام مبرّا از آن چیزی است که آن‌ها با تبلیغات خود در جهان انجام می‌دهند. ما نباید منافع اسلام و انقلاب با حوادث و تبلیغات دشمنان به خطر بیندازیم،باید منافع را حفظ کنیم.

نسئلک اللهم و ندعوک باسمک العظیم الاعظم الأعزّ الأجلّ الاکرم یا الله ... یا ارحم الرحمین. اللهم ارزقنی توفیق الطاعة و بعد المعصیة و صدق النیّة و عرفان الحرمة؛ اللهم انصر الاسلام و اهله و اخذل الکفر و اهله.

 

 


[1]. سوره اعراف، آیه 43.

.سوره حشر،آیه 18[2]

. سوره المؤمنون، آیه 8[3]

. كافى(ط-الاسلامیه) ج 2، ص 104[4]

. سوره المؤمنون، آیه 8[5]

. نهج الفصاحه، حدیث 2429[6]

. سوره الاحزاب، آیه 33[7]

 سوره الانفال، آیه 27.[8]

. سوره والعصر[9]

 سوره آل‌عمران، آیه 102.[10]