بسم الله الرحمن الرحیم

خطبه اول

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرحمن الرحیمالْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی هَدَانَا لِهَذَا وَمَا کنَّا لِنَهْتَدِی لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللّه[1]؛ ثم الصلاة و السلام علی سَیِّدِنَا وَ نَبِیِّنَا أَبِی الْقَاسِمِ مُحَمَّدٍ وَ عَلی آله الأطیَّبینَ الأطهَرین لاسیُّما بقیة‌اللّه فی الارضین.

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرحمن الرحیم«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَلْتَنْظُرْ نَفْسٌ مَا قَدَّمَتْ لِغَدٍ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِیرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ»[2]عِبادَالله اُوصیَکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی اللّه وَ مُلازِمَة اَمرِه وَ مُجانِبَة نَهیِه وَ تَجَهَّزوا رَحِمَکم اللّه، فَقَد نُودِیَ فیکُم بِالرَّحیل وَ تَزَوَّدوا فَإِنَّ خَیرَ الزّاد التقوی.

انفاق

در بعضی از خطبه‌هایی که قبلاً خوانده شد بحث‌هایی در زمینه انفاق در راه خدا داشتیم رسیدیم به اینجا که در سوره توبه که طبق بعضی از نقل‌ها آخرین سوره‌ای که بر نبی اکرم اسلام حضرت محمد (ص) نازل شده است، مسئله انفاق در جامعه و مسئله انفاق و بعضی از مسائل اجتماعی اسلام بیشتر مطرح شده است.

دو مسئله‌ای که بیشتر از مسائل دیگر در این سوره و آخرین آیاتی که بر پیامبر (ص) نازل شده است مسائل نفاق و انفاق و رابطه‌ای که این‌ها با هم دارند است. در آیات سوره بقره که تشریح شد و توضیح داده شد در این آیات انفاقی در بارگاه خدا ارزش دارد که با قصد خدایی «ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ»[3] باشد، همراه با منت و آزار نباشد.

مسائل انفاق در سوره توبه

اما در سوره توبه آیات 54 به بعد مسائلی درباره انفاق در راه خدا و این که چه چیزهایی مانع از انفاق، مانع از قبولی می‌شود مطرح شده است. در این بخش آنچه می‌خواهم عرض کنم دو قسمت از آیات توبه است:

- قسمت اول مربوط به این است که انفاق‌هایی انجام می‌گردد اما موانعی نمی‌گذارد این انفاق‌ها قبول شود و این آیات در باب انفاق و بذل و بخشش مالی نازل شده است.

- قسمت دوم از این آیات مربوط به کسانی است که اهل انفاق، کار خیر و نیک نیستند.

قسمت اول از آیه 53 شروع می‌شود: «قُلْ أَنْفِقُوا طَوْعًا أَوْ کرْهًا لَنْ یتَقَبَّلَ مِنْکمْ إِنَّکمْ کنْتُمْ قَوْمًا فَاسِقِینَ»[4] این آیات مربوط به منافقین است و از نشانه‌های منافقین این است که در انفاق کردن و در بخشش از دین پایشان می‌لنگد، انفاق نمی‌کنند یا اگر انفاق کنند طبق آن دستورات خدا انجام نمی‌شود و خداوند می‌فرماید: «به منافقین بگو انفاق کنید چه با رغبت، چه با کراهت این اعمال شما قبول نمی‌شود.»

«إِنَّمَا یتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِینَ»[5]اعمال انسان‌های دارای تقوا، خداترس و خداجوی موردقبول بارگاه خداوند می‌شود.

«إِنَّکمْ کنْتُمْ قَوْمًا فَاسِقِینَ»[6] شما مردم فاسقی بودید که پای معیارهای الهی و ارزش‌های الهی نایستادید و از شما، اعمالتان و ازجمله انفاق‌هایتان مقبول نمی‌شود.

«وَمَا مَنَعَهُمْ أَنْ تُقْبَلَ مِنْهُمْ نَفَقَاتُهُمْ إِلَّا أَنَّهُمْ کفَرُوا بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ وَلَا یأْتُونَ الصَّلَاةَ إِلَّا وَهُمْ کسَالَی وَلَا ینْفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ کارِهُونَ»[7]

چهار صفت برای عدم قبولی اعمال

چهار صفت و مانع برای قبولی اعمال و قبولی انفاق منافقین و نشانه عدم قبولی اعمال آن‌ها در این آیه اشاره شده است:

1) «أَنَّهُمْ کفَرُوا بِاللَّهِ»[8] این‌ها در عمق وجدان و ضمیرشان به خدا اعتقاد ندارند و اعمالی در بارگاه خدا ارزش واقعی دارد که همراه با ایمان باشد.

2) «کفَرُوا بِاللَّهِ وَبِرَسُولِهِ»[9] یعنی کافران به رسول عدم اطاعت از رهبری و پیام‌آور خدا آن هم مانع قبولی اعمال هست. یعنی ممکن است کسی کفر به خدا نداشته باشد اما تسلیم پیامبر (ص) و رهبری حق نباشد، این خود مانع قبولی اعمال است.

3) «وَلَا یأْتُونَ الصَّلَاةَ إِلَّا وَهُمْ کسَالَی»[10] نشانه منافقین و مسئله‌ای که موجب شده است که اعمال آن‌ها قبول نشود این است ک نماز نمی‌خوانند مگر با کسالت، بی‌حالی، بی‌رغبتی که این بدترین صفت برای انسان است و از علائم نفاق و منشأ عدم قبولی نماز است. دین و مجموعه دستورات الهی یک مجموعه به‌هم‌پیوسته است اگر نماز درست خوانده شود در اعمال دیگر اثر می‌گذارد. نماز را کم نشمارید و حافظ نماز باشید. نماز رمز معنویت جامعه اسلامی و رمز عبودیت خداست. نماز مبنا و منشأ وصول به درجات بالای رضوان خداست.

4) «وَلَا ینْفِقُونَ إِلَّا وَهُمْ کارِهُونَ»[11] منافقین کسانی هستند که با کراهت انفاق می‌کنند، ثروت‌ها انباشته‌اند اما حقوق خدا را ادا نمی‌کنند. یک بخش از انفاق‌ها، انفاق‌های واجب است مانند زکات، خمس و وجوه شرعی. آن‌هایی که ثروت‌های زیاد دارند اگر به حداقل واجباتش عمل می‌کردند بسیاری از مستمندان از گرفتاری بیرون می‌آمدند و کارهای بزرگ فرهنگی در کشور و جامعه انجام می‌شد.

اگر آن‌هایی که صنعت کشاورزی زیاد، درآمدهای کلان دارند، حقوق واجبشان را ادا می‌کردند و به این توصیه حضرت ابوذر که از قرآن گرفته شده بود که ابوذر شمشیر در دست گرفت در مقابل معاویه و گفت این آیه بابش هست و مسلمان‌ها هم اگر کسانی باشند که پول‌ها را انباشته کنند اما حقوقشان را ادا نکنند روز قیامت بر جبین آن‌ها داغ زده می‌شود. اگر به این توصیه حضرت ابوذر عمل می‌کردند در دنیا وضع مستمندان خوب بود و برای خودشان در آخرت خوب بود. این‌ها عوامل عدم قبولی اعمال است.

منافقین

«فَلَا تُعْجِبْک أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُمْ إِنَّمَا یرِیدُ اللَّهُ لِیعَذِّبَهُمْ بِهَا فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا وَتَزْهَقَ أَنْفُسُهُمْ وَهُمْ کافِرُونَ»[12] به پیامبر (ص) این خطاب دو بار در سوره توبه و یک‌بار در سوره منافقین آمده است و حرف در مورد منافقین است. پیامبر (ص) مال و مقام منافقان و بی‌اعتقادان تو را نگیرد و خود را در برابر آن‌ها نبازی. این زیادی‌هایی که ما به آن‌ها داده‌ایم آزمایش خداست و به دلیل اینکه درست استفاده نکرده‌اند همین‌ها موجب عذاب آن‌هاست. خداوند می‌خواهد با همین آزمون تدریجی و استدراک آن‌ها را به‌طرف عذاب ببرد.

«لِیعَذِّبَهُمْ بِهَا فِی الْحَیاةِ الدُّنْیا»[13]در همین دنیا عذابش را به آن‌ها بچشاند و برای آخرت جانشان بیرون رود درحالی‌که کفران به خدا دارند و این امتحان خداست.

در سوره منافقین آمده است: «وَاللَّهُ یشْهَدُ إِنَّ الْمُنَافِقِینَ لَکاذِبُونَ»[14] خدا گواهی می‌دهد که این‌ها دروغ می‌گویند.

«لَوْ یجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغَارَاتٍ أَوْ مُدَّخَلًا»[15]اگر این منافقان راه فراری از جامعه اسلامی داشتند با شتاب فرار می‌کردند تا هیچ‌گاه در عمق ضمیرشان تسلیم حق نباشند.

و این هم یکی دیگر از علائم منافقان است:«وَمِنْهُمْ مَنْ یلْمِزُک فِی الصَّدَقَاتِ فَإِنْ أُعْطُوا مِنْهَا رَضُوا وَإِنْ لَمْ یعْطَوْا مِنْهَا إِذَا هُمْ یسْخَطُونَ»[16] منافقان کسانی هستند که پیغمبر اکرم (ص) اعطاء صدقات می‌کرد، غنائم جنگی را بر اساس مصالحی که از باب رهبری و ولایتشان تشخیص می‌داد تقسیم می‌کرد؛ پیامبر (ص) را سرزنش می‌کردند که به آن‌ها بیشتر و به ما کمتر دادید و خداوند می‌فرماید: «گروهی از منافقان تو را در بذل و بخشش و صدقاتی که می‌دهی سرزنش می‌کنند.»

«وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوا مَا آتَاهُمُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُوا حَسْبُنَا اللَّهُ سَیؤْتِینَا اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّا إِلَی اللَّهِ رَاغِبُونَ»[17] چرا این‌ها راضی به تسلیم رهبری و ولایت و رسول اکرم اسلام (ص) نیستند و اگر آن‌ها به تسلیم رهبری که رهبری صادق است راضی بودند برای آن‌ها بهتر بود.

در دو حدیث در ضمن این آیات که در منابع شیعی هم وارد شده است، یکی از منافقین با تندی و مسخره و توبیخ این حرف را زد که نصیحت برای ائمه و مسلمین اشکالی ندارد. پیامبر (ص) فرمودند: «وای بر تو اگر به عدالت رفتار نکنم دیگر کجا عدالت را سراغ داری؟»

و باز پیامبر (ص) فرمود: این‌ها کسانی هستند که از دین خارج می‌شوند و علائمی را ذکر کردند که همان خوارج و ابوسعید خزری که در جنگ با خوارج و نهروان بودند که تمام آن علائم و نشانه‌هایی که پیامبر اکرم (ص) آن روز فرمودند در جنگ دیدند.

«بِسْمِ اللّه الرحمن الرحیم، وَالْعَصْرِ، ان الْإِنْسَانَ لَفِی خُسْرٍ، إِلَّا الَّذِینَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ»[18]

خطبه دوم

اعوذ بالله السمیع العلیم من الشیطان الرجیم، بسم الله الرحمن الرحیم،نحمده علی ما کان و نستعینه من امرنا علی ما یکون و نؤمن به و نتوکل علیه و نستغفره و نستهدیه و نعوذ به من شرور انفسنا و سیئات اعمالنا و نصلی و نسلم علی سیدنا و نبینا العبد المؤید و الرسول المسدد المصطفی الأمجد ابی‌القاسم محمد (ص) و علی امیرالمؤمنین علی بن ابی طالب و علی صدیقة الطاهرة فاطمة الزهراء و علی الحسن و الحسین سیدی شباب اهل الجنة و علی ائمة المسلمین علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و علی بن محمد و الحسن بن علی و الخلف القائم المنتظر (عج)، حججک علی عبادک و أمنائک فی بلادک، ساسة العباد و ارکان البلاد و ابواب الایمان و امناء الرحمان و سلالة النبیین و صفوة المرسلین و عترة خیرة رب العالمین صلواتک علیهم اجمعین.

اعوذ باللّه السمیع العلیم من الشیطان الرجیم بسم اللّه الرحمن الرحیم«یا أَیهَا الَّذِینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقَاتِهِ وَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ»[19]عِبادَالله اُوصیَکُم وَ نَفسیِ بِتَقوَی اللّه وَ مُلازِمَة اَمرِه وَ مُجانِبَة نَهیِه وَ تَجَهَّزوا رَحِمَکم اللّه، فَقَد نُودِیَ فیکُم بِالرَّحیل وَ تَزَوَّدوا فَإِنَّ خَیرَ الزّاد التقوی.

سال جدید همراه با زدودن کینه

در آستانه سال جدید هستیم و امیدواریم که سال جدید برای امت ما، مردم قهرمان و شهیدپرور ما سالی پر خیروبرکت و سعادت و توفیقات الهی باشد.

در این ایام به دلیل آداب و سنت‌هایی که وجود دارد به همین مناسبت نکاتی را عرض و به پاره‌ای از نکاتی که مقام معظم رهبری (دام‌ظله) در پیام سال جدیدشان برای ما داشتند اشاره می‌کنم. عید نوروز و ابتدای سال در حد اعیادی مثل عید فطر و امثال آن‌ها نیست اما درعین‌حال در اسلام اگر به آن چند روایتی که در مسائل شیعه در باب نوروز آمده قبول اشاره کنیم، آن روایات در حد این‌که روزی است و آداب و مستحباتی دارد اسلام آن را قبول کرده است و به دلیل این‌که در این ایام به پاره‌ای از مستحبات و سنن اسلامی عمل می‌شود ازاین‌جهت پسندیده است.

یکی از نکات مهم در این مواقع این است که مسلمان‌ها و مؤمنان کینه‌ها و عداوت‌ها و دشمنی‌ها را از قلب‌های یکدیگر پاک کنند و در این ایام در آستانه سال جدید سعی کنیم که عداوت و کینه و بغض‌هایی که ممکن است در طول سال به مناسبت‌های مختلف و دلیل‌های مختلف در میان جامعه و خانواده‌ها و افراد پدید آمده باید از دل‌ها زدود و در روایت هست که یکی از موانع قبولی اعمال کینه و عداوت مؤمنین و مسلمین نسبت به هم است. بنابراین رفت‌وآمدها، دیدوبازدیدها و دوستی‌ها و صمیمیت‌ها امر پسندیده و شایسته‌ای است که باید جزء برنامه‌ها قرار داد.

پرهیز از اسراف

چند نکته‌ای که در اینجا لازم است عرض کنم یکی، پاره‌ای از مسائل فرهنگی و ارزشی است که باید مورد توجه قرار گیرد و مقام معظم رهبری (دام‌ظله) هم به آن اشاره کردند.

- پرهیز از اسراف هست و ایشان در پیامشان اشاره به این داشتند که این اسراف هم در خانواده‌ها، عموم جامعه و در مراکز دولتی و ادارات باید مورد توجه قرار بگیرد. مصرف بی‌جای بیت‌المال مسلمین برخلاف دستوراتی است که از مقامات قانونی کشور ابلاغ می‌شود. این‌ها چیزهایی است که باید از آن احتراز شود، در وصول مالیات‌ها و امثال آن باید توجه شود که رعایت حال متوسطان شود و البته مردم ما آگاه و هوشیارند، می‌دانند که انقلاب خدمات بزرگی را انجام داده است، کشور را متحول کرده است اما درعین‌حال این نوع مسائل هم باید مورد توجه قرار بگیرد.

کشوری ما کشوری است که نیاز به کار و تلاش و کم‌مصرف کردن دارد و کشورهایی هم که ازلحاظ اقتصادی و امثال این‌ها به‌جایی رسیده‌اند، در این نوع مسائل رعایت اعتدال کرده‌اند.

رضایت مردم

- نکته دیگر اصلاح پاره‌ای از مشکلاتی است که در ادارات گاهی وجود دارد. مسئولین ادارات و کارمندان ادارات و کسانی که با مردم سروکار دارند سعی کنند که زندگی خود و ارتباط خود را طوری تنظیم کنند که واقعاً این مردم حاضر در صحنه را حفظ کنند. امیرالمؤمنین (ع) هم در نامه مالک اشتر فرمود: «اگر توده‌های مردم از تو راضی باشند، مهم نیست که چند آدم متمکن یا آدم فاسد از تو ناراضی باشد، مهم قشرهای معمول جامعه باید از تو راضی باشد.»

مردم هم باید به مشکلات کشور و سازندگی و آینده کشور توجه داشته باشند اما درعین‌حال ادارات باید در برخورد با مردم و جلب رضایت مردم و توجه و عنایت بیشتری داشته باشند حتی یک مورد رشوه و امثال این‌ها را نباید ببینیم که این خود خیانت بزرگ و بدترین گناه است. در سال گذشته کشور در سطح کلان برخوردهای خوبی دستگاه‌های قضایی با مفسدین اقتصادی و خیانت‌کاران داشتند.

نکات قابل‌توجه

- نکته دیگر مسئله نماز و شرکت در جماعت و اقامه شعائر الهی است که باید مورد توجه عموم جامعه و به‌ویژه جوان‌ها باشد. مسئله حجاب که واقعاً باید به آن عنایت داشته باشیم و همه باید اهل امربه‌معروف و نهی از منکر باشیم. امیدوارم که مسئله امربه‌معروف و نهی از منکر و عفت و پاک‌دامنی در میان جوان‌ها اعم از دختران و پسران مورد توجه قرار گیرد و نیروی انتظامی، برادران بسیجی، و ستاد امربه‌معروف و نهی از منکر وظایف خود را خوب انجام دهند.

- توجه به ارزش‌های جنگ و جهاد و خانواده‌های شهدا مطلب دیگری است که نباید مورد غفلت قرار گیرد. شهدایی که هر چه داریم از آن‌هاست و باید خانواده‌های آن‌ها را تکریم و تجلیل کنیم. مبادا مورد توهین و بی‌اعتنایی قرار گیرند، آن‌ها را کم نگیریم، روزگاری که کشور ما در معرض خطر بودند که این کشور را حفظ کردند.

- در مسائل اقتصادی کشور ما شرایطی است که سازندگی را با عدالت اجتماعی باید همراه کنند و برنامه دولت باید بر اساس این باشد و ما هم در صنعت، کشاورزی و در کارهای مختلفی که کشور به آن نیاز دارد کار کنیم. اشتغال، آینده جوانان، رشد و ترقی کشور ما نیاز به کار و تلاش و احساس مسئولیت دارد همراه آن باید به محرومان و مستمندان و عدالت اجتماعی توجه شود. در جوان‌های ما باید روح کار و تلاش و جدیت در کارهای اقتصادی، فنی، صنعتی و کارهای مفید برای جامعه باشد. از همه این‌ها مهم‌تر و بالاتر این است که ما باید وحدت خود را زیر نظام رهبری و نظام اسلامی حفظ کنیم. اختلافات سلیقه‌ها را کنار بگذاریم. اتحاد و انسجام و در کنار هم بودن برای پیشرفت امور معنوی و مسائل دیگر شهر لازم است. البته این وحدت با حفظ ارزش‌ها، محورها و معیارهاست.

نسئلک اللهم و ندعوک باسمک العظیم الاعظم الأعزّ الأجلّ الاکرم یا الله ... یا ارحم الرحمین. اللهم ارزقنی توفیق الطاعة و بعدالمعصیة و صدق النیّة و عرفان الحرمة؛ اللهم انصر الاسلام و اهله و اخذل الکفر واهله.

 

 


[1]. سوره اعراف، آیه 43.

. سوره حشر، آیه 18[2]

. سوره البقره، آیه 207[3]

. سوره التوبه، آیه 53[4]

. سوره المائده، آیه 27[5]

. سوره التوبه، آیه 53[6]

. سوره التوبه، آیه 54[7]

. همان[8]

. همان[9]

. همان[10]

. سوره التوبه، آیه 54[11]

. سوره التوبه، آیه 55[12]

. سوره التوبه، آیه 55[13]

. سوره المنافقون، آیه 1[14]

. سوره التوبه، آیه 57[15]

. سوره التوبه، آیه 58[16]

. سوره التوبه، آیه 59[17]

. سوره والعصر[18]

 سوره آل عمران، آیه 102.[19]